ਜਪੁ ਜੀ ਬਾਣੀ ਦਾ ਸ਼ੁੱਧ ਉਚਾਰਨ

ੴ ਸਤਿ ਨਾਮੁ ਕਰਤਾ ਪੁਰਖੁ ਨਿਰਭਉ ਨਿਰਵੈਰੁ ਅਕਾਲ ਮੂਰਤਿ ਅਜੂਨੀ ਸੈਭੰ ਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ॥

॥ ਜਪੁ ॥    
ਜਪੁ ਜੀ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਬਾਣੀ ਅਰਧ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਅਤੇ ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਬਿੰਦੀਆਂ ਸਹਿਤ ਸ਼ੁੱਧ ਉਚਾਰਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਨ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ।
ਆਦਿ ਸਚੁ ਜੁਗਾਦਿ ਸਚੁ ॥ ਆਦਿ ਸਚੁ    ਜੁਗਾਦਿ ਸਚੁ ॥
ਹੈ ਭੀ ਸਚੁ ਨਾਨਕ ਹੋਸੀ ਭੀ ਸਚੁ ॥੧॥ ਹੈ ਭੀ ਸਚੁ     ਨਾਨਕ      ਹੋਸੀ ਭੀ ਸਚੁ ॥੧॥ ਹੈ ਭੀ ਸਚੁ ਨਾਨਕ ਹੋਸੀ ਭੀ ਸਚੁ ॥ ਨੋਟ: ਪੁਰਾਤਨ ਬੀੜਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਗਿਣਤੀ ਦਾ ॥ ੧ ॥ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ: ਹਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਘੜਸਾਣਾ।
ਸੋਚੈ ਸੋਚਿ ਨ ਹੋਵਈ ਜੇ ਸੋਚੀ ਲਖ ਵਾਰ ॥ ਸੋਚੈ    ਸੋਚਿ ਨ ਹੋਵਈ    ਜੇ ਸੋਚੀਂ , ਲਖ ਵਾਰ ॥ ਲਖ ਵਾਰ ਬਹੁ-ਵਚਨ ਹੈ   ਇਸ ਲਈ ' ਸੋਚੀਂ '  ਬਿੰਦੀ ਸਹਿਤ ਹੀ ਉਚਾਰਨਾ ਹੈ।
ਚੁਪੈ ਚੁਪ ਨ ਹੋਵਈ ਜੇ ਲਾਇ ਰਹਾ ਲਿਵ ਤਾਰ ॥ ਚੁਪੈ    ਚੁਪ ਨ ਹੋਵਈ    ਜੇ   ਲਾਇ ਰਹਾਂ , ਲਿਵ ਤਾਰ ॥
ਭੁਖਿਆ ਭੁਖ ਨ ਉਤਰੀ ਜੇ ਬੰਨਾ ਪੁਰੀਆ ਭਾਰ ॥ ਭੁਖਿਆਂ    ਭੁਖ ਨ ਉਤਰੀ    ਜੇ   ਬੰਨ੍ਹਾਂ, ਪੁਰੀਆਂ ਭਾਰ ॥ ਭੁਖ ਇਸਤ੍ਰੀ-ਲਿੰਗ ਹੈ. ਭੁਖਿਆਂ, ਬੰਨ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਪੁਰੀਆਂ ਬਹੁ-ਵਚਨ ਹਨ ਅਤੇ ਬਿੰਦੀ ਸਹਿਤ ਹੀ ਠੀਕ ਉਚਾਰਨ ਹੋਵੇਗਾ।
ਸਹਸ ਸਿਆਣਪਾ ਲਖ ਹੋਹਿ ਤ ਇਕ ਨ ਚਲੈ ਨਾਲਿ ॥ ਸਹਸ ਸਿਆਣਪਾਂ    ਲਖ ਹੋਹਿਂ    ਤ   ਇਕ ਨ ਚਲੈ ਨਾਲਿ ॥ ਸਹਸ ਅਤੇ ਲਖ = ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਅਤੇ ਲਖਾਂ ਬਹੁ-ਵਚਨ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ, ਸਿਆਣਪਾਂ ਅਤੇ ਹੋਹਿਂ ਦਾ ਬਿੰਦੀ ਸਹਿਤ ਹੀ ਸ਼ੁੱਧ ਉਚਾਰਨ ਹੈ;
ਕਿਵ ਸਚਿਆਰਾ ਹੋਈਐ ਕਿਵ ਕੂੜੈ ਤੁਟੈ ਪਾਲਿ ॥ ਕਿਵ   ਸਚਿਆਰਾ ਹੋਈਐ    ਕਿਵ   ਕੂੜੈ ਤੁਟੈ ਪਾਲਿ ॥
ਹੁਕਮਿ ਰਜਾਈ ਚਲਣਾ ਨਾਨਕ ਲਿਖਿਆ ਨਾਲਿ ॥੧॥ ਹੁਕਮਿ ਰਜ਼ਾਈ ਚਲਣਾ    ਨਾਨਕ     ਲਿਖਿਆ ਨਾਲਿ ॥੧॥ ਹੇ ਨਾਨਕ !ਹੁਕਮਿ = ਹੁਕਮ ਵਿੱਚ; ਹੁਕਮ (ਭਾਵ ਨਿਯਮ ) ਵਾਲੇ (ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ) ਦੇ ਹੁਕਮ ਵਿੱਚ ਚਲਨਾ ਹੀ ਪ੍ਰਭੂ ਵਲੋਂ ਜੀਵ ਲਈ ਲਿਖਿਆ ਆਇਆ ਹੈ।
ਹੁਕਮੀ ਹੋਵਨਿ ਆਕਾਰ ਹੁਕਮੁ ਨ ਕਹਿਆ ਜਾਈ ॥ ਹੁਕਮੀ   ਹੋਵਨਿ ਆਕਾਰ     ਹੁਕਮੁ ਨ ਕਹਿਆ ਜਾਈ ॥ ਹੁਕਮੀ = ਪ੍ਰਮਾਤਮਾਂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਰਾਹੀਂ;
ਹੁਕਮੀ ਹੋਵਨਿ ਜੀਅ ਹੁਕਮਿ ਮਿਲੈ ਵਡਿਆਈ ॥ ਹੁਕਮੀ   ਹੋਵਨਿ ਜੀਅ    ਹੁਕਮਿ ਮਿਲੈ ਵਡਿਆਈ ॥ ਜੀਅ ਦੇ ਉਚਾਰਨ ਲਈ ਸ਼ਬਦ ' ਜੀ ' ਦੀ ' ਈ 'ਧੁਨੀ ਨੂੰ ਲਮਕਾਅ ਕੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ' ਜੀਆ ' ਉਚਾਰਨਾ ਅਸ਼ੁੱਧ ਹੈ।
ਹੁਕਮੀ ਉਤਮੁ ਨੀਚੁ ਹੁਕਮਿ ਲਿਖਿ, ਦੁਖ ਸੁਖ ਪਾਈਅਹਿ ॥ ਹੁਕਮੀ   ਉਤਮੁ ਨੀਚੁ     ਹੁਕਮਿ ਲਿਖਿ     ਦੁਖ ਸੁਖ ਪਾਈਅਹਿਂ ॥ ਸ਼ਬਦ ' ਪਾਈਅਹਿਂ ' ਨੂੰ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਬਿੰਦੀ ਲਗਾਅ ਕੇ ' ਪਾਈਐਂ 'ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਚਰਨਾ ਹੈ ।
ਇਕਨਾ ਹੁਕਮੀ ਬਖਸੀਸ ਇਕਿ ਹੁਕਮੀ ਸਦਾ ਭਵਾਈਅਹਿ ॥ ਇਕਨਾ ਹੁਕਮੀ ਬਖਸੀਸ਼     ਇਕਿ   ਹੁਕਮੀ   ਸਦਾ ਭਵਾਈਅਹਿਂ ॥ ਸ਼ਬਦ ' ਭਵਾਈਅਹਿਂ ' ਨੂੰ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਬਿੰਦੀ ਲਗਾਅ ਕੇ ' ਭਵਾਈਐਂ 'ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਚਰਨਾ ਹੈ ।
ਹੁਕਮੈ ਅੰਦਰਿ ਸਭੁ ਕੋ ਬਾਹਰਿ ਹੁਕਮ ਨ ਕੋਇ ॥ ਹੁਕਮੈ ਅੰਦਰਿ ਸਭੁ ਕੋ     ਬਾਹਰਿ ਹੁਕਮ   ਨ ਕੋਇ ॥
ਨਾਨਕ ਹੁਕਮੈ ਜੇ ਬੁਝੈ ਤ ਹਉਮੈ ਕਹੈ ਨ ਕੋਇ ॥੨॥ ਨਾਨਕ      ਹੁਕਮੈ ਜੇ ਬੁੱਝੈ     ਤ ਹਉਮੈ ਕਹੈ ਨ ਕੋਇ ॥੨॥
ਗਾਵੈ ਕੋ ਤਾਣੁ ਹੋਵੈ ਕਿਸੈ ਤਾਣੁ ॥ ਗਾਵੈ ਕੋ ਤਾਣੁ     ਹੋਵੈ ਕਿਸੈ ਤਾਣੁ ॥ ਤਾਣੁ = ਬਲ ਅਤੇ ਇਹ ਇਕ-ਵਚਨ ਨਾਉਂ ਹੈ; ਗਾਵੈ ਕੋ ਤਾਣੁ= ਕੋਈ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਬਲ ਦੀ ਸਿਫਤ ਸਾਲਾਹ ਦੇ ਗੀਤ ਗਾ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਭਾਵ ਤਾਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਗਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।ਤਾਣ ਵਾਲੇ ਲਈ ਗਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਸੰਪਰਦਾਨ ਕਾਰਕ ਹੈ।
ਗਾਵੈ ਕੋ ਦਾਤਿ ਜਾਣੈ ਨੀਸਾਣੁ ॥ ਗਾਵੈ ਕੋ     ਦਾਤਿ ਜਾਣੈ ਨੀਸਾਣੁ ॥ ਨੀਸਾਣੁ = ਬਖ਼ਸ਼ਿਸ਼, ਇਸਤ੍ਰੀ-ਲਿੰਗ. ਦਾਤਿ = ਦਾਤ ਨੂੰ ( ਬਖ਼ਸ਼ਿਸ਼ ਜਾਣਕੇ) ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਗਾਵੈ ਕੋ ਗੁਣ ਵਡਿਆਈਆ ਚਾਰ ॥ ਗਾਵੈ ਕੋ     ਗੁਣ ਵਡਿਆਈਆਂ ਚਾਰ ॥ ਚਾਰ ਅਤੇ ਚਾਰਿ ਦੇ ਭੇਦ ਨੂੰ ਜਾਨਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਕੁਝ ਅੱਖਰਾਂ ਦੇ ਸਿਵਾਏ ,ਆਮ ਕਰ ਕੇ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਅੱਖਰ ਲਈ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ' ਿ ' ਆਵੇਗੀ, ਜਿਵੇਂ ਚਾਰਿ ਤੋਂ ਭਾਵ ਹੈ ਗਿਣਤੀ ਦਾ     ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਸ ' ਚਾਰ ' ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਸੁੰਦਰ (ਇਸਤ੍ਰੀ-ਲਿੰਗ) ਜੋ ਗੁਣ ਅਤੇ ਵਡਿਆਈਆਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਹੈ।।
ਗਾਵੈ ਕੋ ਵਿਦਿਆ ਵਿਖਮੁ ਵੀਚਾਰੁ ॥ ਗਾਵੈ ਕੋ     ਵਿਦਿਆ ਵਿਖਮੁ ਵੀਚਾਰੁ ॥ ਸ਼ਬਦ ' ਵੀਚਾਰੁ ' ਨੂੰ 'ਵਿਚਾਰ ' ਉਚਾਰਨਾ ਸ਼ੁੱਧ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਗਾਵੈ ਕੋ ਸਾਜਿ ਕਰੇ ਤਨੁ ਖੇਹ ॥ ਗਾਵੈ ਕੋ     ਸਾਜਿ   ਕਰੇ ਤਨੁ ਖੇਹ ॥ ਸਾਜਿ = ਸਾਜ ਕੇ, ਪੂਰਬ ਪੂਰਣ ਕਾਰਦੰਤਕ;
ਗਾਵੈ ਕੋ ਜੀਅ ਲੈ ਫਿਰਿ ਦੇਹ ॥ ਗਾਵੈ ਕੋ     ਜੀਅ ਲੈ   ਫਿਰਿ ਦੇਹ ॥ ਜੀਅ ਉਚਾਰਨ ਲਈ ' ਜੀ ' ਪਿਛੋਂ ' ਈ ' ਦੀ ਧੁਨੀ ਨੂੰ ਲਮਕਾਅ ਕੇ ਉਚਾਰਨਾ ਹੈ; ਜੀਅ = ਜੀਵਾਂ ਦੇ ( ਸਰੀਰ ਰੂਪੀ ਚੋਲੇ ਲੈ ਕੇ ਫਿਰ ਨਵੇਂ ਦੇਂਦਾ ਹੈ)।
ਗਾਵੈ ਕੋ ਜਾਪੈ ਦਿਸੈ ਦੂਰਿ ॥ ਗਾਵੈ ਕੋ     ਜਾਪੈ ਦਿਸੈ ਦੂਰਿ ॥
ਗਾਵੈ ਕੋ ਵੇਖੈ ਹਾਦਰਾ ਹਦੂਰਿ ॥ ਗਾਵੈ ਕੋ     ਵੇਖੈ ਹਾਦਰਾ ਹਦੂਰਿ ॥
ਕਥਨਾ ਕਥੀ ਨ ਆਵੈ ਤੋਟਿ ॥ ਕਥਨਾ ਕਥੀ     ਨ ਆਵੈ ਤੋਟਿ ॥
ਕਥਿ ਕਥਿ ਕਥੀ ਕੋਟੀ ਕੋਟਿ ਕੋਟਿ ॥ ਕਥਿ ਕਥਿ ਕਥੀ     ਕੋਟੀਂ ਕੋਟਿ ਕੋਟਿ ॥ ਕੋਟੀਂ ਬਿੰਦੀ ਸਹਿਤ ਉਚਾਰਨਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਰੋੜਾਂ ਨੇ; ' ਕੋਟਿ ਕੋਟਿ ' = ਅਨਿਸਚਿਤ ਸੰਖਿਅਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ, ਕ੍ਰੋੜਾਂ ਕ੍ਰੋੜਾਂ ਵਾਰੀ।
ਦੇਦਾ ਦੇ ਲੈਦੇ ਥਕਿ ਪਾਹਿ ॥ ਦੇਂਦਾ ਦੇ     ਲੈਂਦੇ ਥਕਿ ਪਾਹਿਂ ॥ ਦੇਂਦਾ, ਲੈਂਦੇ ਅਤੇ ਪਾਹਿਂ ਬਿੰਦੀ ਸਹਿਤ ਉਚਾਰਨੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਥੱਕ ਪੈਣ ਵਾਲੇ। ਹੱਥ ਲਿਖਤ ਬੀੜਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ' ਦੇਂਦਾ ਦੇ ਲੈਂਦੇ ' ਬਿੰਦੀ ਸਹਿਤ ਹਨ।
ਜੁਗਾ ਜੁਗੰਤਰਿ ਖਾਹੀ ਖਾਹਿ ॥ ਜੁਗਾਂ ਜੁਗੰਤਰਿ     ਖਾਹੀ ਖਾਹਿਂ ॥ ਜੁਗਾਂ ਜੁਗੰਤਰਾਂ ਲਈ, ਬਿੰਦੀ ਸਹਿਤ ਉਚਾਰਨੇ ਹਨ।
ਹੁਕਮੀ ਹੁਕਮੁ ਚਲਾਏ ਰਾਹੁ ॥ ਹੁਕਮੀ ਹੁਕਮੁ     ਚਲਾਏ ਰਾਹੁ ॥ ਰਾਹੁ ਨੂੰ ਰਾਹੋ ਉਚਾਰਨਾ ਅਸ਼ੁੱਧ ਹੈ। ਰਾਹ ਅਤੇ ਰਾਹੁ ਦਾ ਉਚਾਰਨ ' ਰਾਹ ' ਹੀ ਹੈ।
ਨਾਨਕ ਵਿਗਸੈ ਵੇਪਰਵਾਹੁ ॥੩॥ ਨਾਨਕ     ਵਿਗਸੈ ਵੇਪਰਵਾਹੁ ॥੩॥ ਨਾਨਕ ਸੰਬੋਧਨ ਸ਼ਬਦ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ : ਹੇ ਨਾਨਕ । ਵੇਪਰਵਾਹੁ ਨੂੰ ਵੇਪਰਵਾਹੋ ਉਚਾਰਨਾ ਠੀਕ ਨਹੀ। ਇਸ ਨੁੰ ਵੇਪਰਵਾਹ ਉਚਾਰਨਾ ਹੈ।
ਸਾਚਾ ਸਾਹਿਬੁ ਸਾਚੁ ਨਾਇ ਭਾਖਿਆ ਭਾਉ ਅਪਾਰੁ ॥ ਸਾਚਾ ਸਾਹਿਬੁ     ਸਾਚੁ ਨਾਇ     ਭਾਖਿਆ   ਭਾਉ ਅਪਾਰੁ ॥ ਸਾਚੁ ਨਾਇ = ਨਾਂਮ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਅਧਿਕਰਨ ਕਾਰਕ, ਸਚੇ ਨਾਮ ਕਰਕੇ ।
ਆਖਹਿ ਮੰਗਹਿ ਦੇਹਿ ਦੇਹਿ ਦਾਤਿ ਕਰੇ ਦਾਤਾਰੁ ॥ ਆਖਹਿਂ ਮੰਗਹਿਂ     ਦੇਹਿ ਦੇਹਿ     ਦਾਤਿ ਕਰੇ ਦਾਤਾਰੁ ॥ ਇਕ ਵਚਨ ਲਈ ਆਖੈ ਅਤੇ ਬਹੁ-ਵਚਨ ਲਈ ਆਖਹਿਂ ਬਿੰਦੀ ਸਹਿਤ ਅਵੇਗਾ।
ਫੇਰਿ ਕਿ ਅਗੈ ਰਖੀਐ ਜਿਤੁ ਦਿਸੈ ਦਰਬਾਰੁ ॥ ਫੇਰਿ     ਕਿ ਅਗੈ ਰਖੀਐ     ਜਿਤੁ ਦਿਸੈ ਦਰਬਾਰੁ ॥ ਜੋ ਮੰਗਦੇ ਹਾਂ, ਜੇ ਦਾਤਾਂ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਦਾਤਾਰ, ਉਹ ਦੇਈ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਫਿਰ, ਦਾਤਾਂ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਅੱਗੇ ਕੀ ਰੱਖ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।
ਮੁਹੌ ਕਿ ਬੋਲਣੁ ਬੋਲੀਐ ਜਿਤੁ ਸੁਣਿ ਧਰੇ ਪਿਆਰੁ ॥ ਮੁਹੌਂ     ਕਿ ਬੋਲਣੁ ਬੋਲੀਐ     ਜਿਤੁ ਸੁਣਿ   ਧਰੇ ਪਿਆਰੁ ॥ ਜਿਥੇ ਵੀ ਮੁਹੌ, ਆਪੌ ਆਦਿ ਸ਼ਬਦ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਹਨ, ਮੂੰਹ ਤੋਂ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ,ਆਦਿ। ਇਹ ਸਭ, ਬਿੰਦੀ ਸਹਿਤ ਉਚਾਰੇ ਜਾਣਗੇ। ਮੁਹੌ ਅਤੇ ਆਪੌ ਸ਼ਬਦ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ' ਮੁਹੋਂ ਅਤੇ ਆਪੋਂ ', ਭਾਵ ਹੋੜੇ ਦੇ ਨਾਲ ਬਿੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਛਾਪੇ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਕਨੌੜੇ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।
ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲਾ ਸਚੁ ਨਾਉ ਵਡਿਆਈ ਵੀਚਾਰੁ ॥ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲਾ     ਸਚੁ ਨਾਉਂ     ਵਡਿਆਈ ਵੀਚਾਰੁ ॥ ਉਹ ਵੇਲਾ ਜੋ ਆਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਪੂਰੇ ਟਿਕਾਉ ਵਾਲਾ ਹੇ,ਓਸ ਵੇਲੇ, ਸਦਾ ਥਿਰ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ, ਵੀਚਾਰ ਕਰੀਏ।
ਕਰਮੀ ਆਵੈ ਕਪੜਾ ਨਦਰੀ ਮੋਖੁ ਦੁਆਰੁ ॥ ਕਰਮੀ   ਆਵੈ ਕਪੜਾ     ਨਦਰੀ ਮੋਖ ਦੁਆਰੁ ॥ ਕਰਮੀ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ, ਬਖਸ਼ਿਸ਼, ਇਸ ਨੂੰ ਬਹੁ-ਵਚਨ ਬਨਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਨਦਰੀ ( ਨਦਰੀਂ) = ਬਖਸ਼ਿਸ਼, ਰਾਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਦੇ ਅਖੀਰ 'ਤੇ ਬਿੰਦੀ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ' ਮੋਖੁ ' ਵੀ ' ਮੋਖ ' ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਲੁਪਤ ਸੰਬੰਧਕ ' ਦਾ ' ਲੱਗਾ ਹੈ।= ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਦੁਆਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨਾਨਕ ਏਵੈ ਜਾਣੀਐ ਸਭੁ ਆਪੇ ਸਚਿਆਰੁ ॥੪॥ ਨਾਨਕ       ਏਵੈਂ ਜਾਣੀਐ , ਸਭੁ ਆਪੇ ਸਚਿਆਰੁ ॥੪॥ ਹੇ ਨਾਨਕ ! ਇਸ ਤਰਾਂ (ਏਵੈਂ)ਸਮਝ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਹੋਂਦ ਵਾਲਾ ਸਦਾ ਹੀ ਭਰਪੂਰ ਹੈ।
ਥਾਪਿਆ ਨ ਜਾਇ ਕੀਤਾ ਨ ਹੋਇ ॥ ਥਾਪਿਆ ਨ ਜਾਇ    ਕੀਤਾ ਨ ਹੋਇ ॥
ਆਪੇ ਆਪਿ ਨਿਰੰਜਨੁ ਸੋਇ ॥ ਆਪੇ ਆਪਿ     ਨਿਰੰਜਨੁ ਸੋਇ ॥ ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਆਪ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਦਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਥਾਪਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਉਹ ਸੈਭੰ ਹੈ।
ਜਿਨਿ ਸੇਵਿਆ ਤਿਨਿ ਪਾਇਆ ਮਾਨੁ ॥ ਜਿਨਿ ਸੇਵਿਆ     ਤਿਨਿ ਪਾਇਆ ਮਾਨੁ ॥ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਉਸਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਵੀਚਾਰ ਕਰਕੇ ਉਸਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਵਰਤਨਾ।
ਨਾਨਕ ਗਾਵੀਐ ਗੁਣੀ ਨਿਧਾਨੁ ॥ ਨਾਨਕ     ਗਾਵੀਐ ਗੁਣੀ ਨਿਧਾਨੁ ॥ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਖ਼ਜਾਨੇ ਵਾਲੇ ਦੇ ਗੁਣ ਗਾਈਏ।
ਗਾਵੀਐ ਸੁਣੀਐ ਮਨਿ ਰਖੀਐ ਭਾਉ ॥ ਗਾਵੀਐ   ਸੁਣੀਐ     ਮਨਿ ਰਖੀਐ ਭਾਉ ॥ 'ਭਾਉ ' ਇਕ-ਵਚਨ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ 'ਭੈ ' ਬਹੁ-ਵਚਨ ਸ਼ਬਦ ਹੈ।
ਦੁਖੁ ਪਰਹਰਿ ਸੁਖੁ ਘਰਿ ਲੈ ਜਾਇ ॥ ਦੁਖੁ ਪਰਹਰਿ     ਸੁਖੁ   ਘਰਿ ਲੈ ਜਾਇ ॥ ' ਪਰਹਰਿ ' ਪੂਰਬ ਪੂਰਣ ਕਿਰਦੰਤ (ਧਾਤੂ)ਹੈ। ਦੁਖ ਦੂਰ ਕਰ ਕੇ, ਹਿਰਦੇ ਘਰ ( ਮਨ ) ਵਿੱਚ ਸੁੱਖ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਗੁਰਮੁਖਿ ਨਾਦੰ ਗੁਰਮੁਖਿ ਵੇਦੰ ਗੁਰਮੁਖਿ ਰਹਿਆ ਸਮਾਈ ॥ ਗੁਰਮੁਖਿ ਨਾਦੰ     ਗੁਰਮੁਖਿ ਵੇਦੰ     ਗੁਰਮੁਖਿ ਰਹਿਆ ਸਮਾਈ ॥ ਗੁਰੂ ਦੀ ਸਿਖਿਆ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਨਾਮ (ਗੁਣਾਂ ) ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਦਾ ਪਤਾ ਚਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਸਿਖਿਆ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਸਕੀਦਾ ਹੈ।
ਗੁਰੁ ਈਸਰੁ ਗੁਰੁ ਗੋਰਖੁ ਬਰਮਾ ਗੁਰੁ ਪਾਰਬਤੀ ਮਾਈ ॥ ਗੁਰੁ ਈਸ਼ਰੁ  ਗੁਰੁ ਗੋਰਖੁ ਬਰਮਾ     ਗੁਰੁ ਪਾਰਬਤੀ ਮਾਈ ॥
ਜੇ ਹਉ ਜਾਣਾ ਆਖਾ ਨਾਹੀ ਕਹਣਾ ਕਥਨੁ ਨ ਜਾਈ ॥ ਜੇ ਹਉਂ ਜਾਣਾ     ਆਖਾਂ ਨਾਹੀਂ     ਕਹਣਾ ਕਥਨੁ ਨ ਜਾਈ ॥
ਗੁਰਾ ਇਕ ਦੇਹਿ ਬੁਝਾਈ ॥ ਗੁਰਾ     ਇਕ ਦੇਹਿ ਬੁਝਾਈ ॥ ਬੁਝਾਈ = ਸਮਝ, ਮਤਿ; ਅਤੇ ਇਕ ਇਸਤ੍ਰੀ-ਲਿੰਗ ਹਨ।
ਸਭਨਾ ਜੀਆ ਕਾ ਇਕੁ ਦਾਤਾ ਸੋ ਮੈ ਵਿਸਰਿ ਨ ਜਾਈ ॥੫॥ ਸਭਨਾਂ ਜੀਆਂ ਕਾ ਇਕੁ ਦਾਤਾ     ਸੋ   ਮੈਂ ਵਿਸਰਿ ਨ ਜਾਈ ॥੫॥ ' ਇਕੁ ' ਪੁਲਿੰਗ, ਇਕ-ਵਚਨ ਅਤੇ ' ਦਾਤਾ ' ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਹੈ; ਵਿਸਰਿ =ਵਰਤਮਾਨ ਕਾਲ ਦੀ ਇਕ-ਵਚਨੀ ਕਿਰਿਆ ਹੈ; ਇਹ ਨਾਉਂ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਤੀਰਥਿ ਨਾਵਾ ਜੇ ਤਿਸੁ ਭਾਵਾ ਵਿਣੁ ਭਾਣੇ ਕਿ ਨਾਇ ਕਰੀ ॥ ਤੀਰਥਿ ਨਾਵਾਂ     ਜੇ     ਤਿਸੁ ਭਾਵਾਂ     ਵਿਣੁ ਭਾਣੇ     ਕਿ ਨ੍ਹਾਇ ਕਰੀਂ ॥ ਤੀਰਥਿ 'ਤੇ ਤਾਂ ਨ੍ਹਾਵਾਂ ਜੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਲੱਗੇ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਨ੍ਹਾ ਕੇ ਕੀ ਕਰਨਾ।
ਜੇਤੀ ਸਿਰਠਿ ਉਪਾਈ ਵੇਖਾ ਵਿਣੁ ਕਰਮਾ ਕਿ ਮਿਲੈ ਲਈ ॥ ਜੇਤੀ ਸਿਰਠਿ ਉਪਾਈ ਵੇਖਾਂ , ਵਿਣੁ ਕਰਮਾ , ਕਿ ਮਿਲੈ ਲਈ ॥ ਕਰਮਾ = ਮਿਹਰ, ਬਖ਼ਸ਼ਿਸ਼; ਕੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਕੀ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਮਤਿ ਵਿਚਿ ਰਤਨ ਜਵਾਹਰ ਮਾਣਿਕ ਜੇ ਇਕ ਗੁਰ ਕੀ ਸਿਖ ਸੁਣੀ ॥ ਮਤਿ ਵਿਚਿ ਰਤਨ ਜਵਾਹਰ ਮਾਣਿਕ     ਜੇ ਇਕ , ਗੁਰ ਕੀ ਸਿਖ ਸੁਣੀ ॥ ਇਥੇ ' ਜੇ    ਇਕ; ਗੁਰ ਕੀ ' ਪੜ੍ਹਨ ਨਾਲ ਅਨਰਥ ਹੋਣਗੇ, ਕਿਉਂਕਿ ' ਇਕ ਗੁਰ ਦੀ ਸਿਖਿਆ 'ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਗੁਰੂ ਦੀ ' ਇਕ ' ਗੱਲ ਜਾਂ ਸਿਖਿਆ ਸੁਣਨ ਦੀ ਵੀਚਾਰ ਹੈ।
ਗੁਰਾ ਇਕ ਦੇਹਿ ਬੁਝਾਈ ॥ ਗੁਰਾ     ਇਕ ਦੇਹਿ ਬੁਝਾਈ ॥ ਬੁਝਾਈ = ਸਮਝ, ਮਤਿ; ਅਤੇ ਇਕ ਇਸਤ੍ਰੀ-ਲਿੰਗ ਹਨ।
ਸਭਨਾ ਜੀਆ ਕਾ ਇਕੁ ਦਾਤਾ ਸੋ ਮੈ ਵਿਸਰਿ ਨ ਜਾਈ ॥੬॥ ਸਭਨਾਂ ਜੀਆਂ ਕਾ ਇਕੁ ਦਾਤਾ     ਸੋ ਮੈਂ ਵਿਸਰਿ ਨ ਜਾਈ ॥੬॥ ' ਇਕੁ ' ਪੁਲਿੰਗ, ਇਕ-ਵਚਨ ਅਤੇ ' ਦਾਤਾ ' ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਹੈ; ਵਿਸਰਿ =ਵਰਤਮਾਨ ਕਾਲ ਦੀ ਇਕ-ਵਚਨੀ ਕਿਰਿਆ ਹੈ; ਇਹ ਨਾਉਂ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਜੇ ਜੁਗ ਚਾਰੇ ਆਰਜਾ ਹੋਰ ਦਸੂਣੀ ਹੋਇ ॥ ਜੇ     ਜੁਗ ਚਾਰੇ ਆਰਜਾ     ਹੋਰ ਦਸੂਣੀ ਹੋਇ ॥
ਨਵਾ ਖੰਡਾ ਵਿਚਿ ਜਾਣੀਐ ਨਾਲਿ ਚਲੈ ਸਭੁ ਕੋਇ ॥ ਨਵਾਂ ਖੰਡਾਂ ਵਿਚਿ ਜਾਣੀਐਂ     ਨਾਲਿ ਚਲੈ ਸਭੁ ਕੋਇ ॥
ਚੰਗਾ ਨਾਉ ਰਖਾਇ ਕੈ ਜਸੁ ਕੀਰਤਿ ਜਗਿ ਲੇਇ ॥ ਚੰਗਾ ਨਾਉਂ ਰਖਾਇ ਕੈ     ਜਸੁ ਕੀਰਤਿ ਜਗਿ ਲੇਇ ॥
ਜੇ ਤਿਸੁ ਨਦਰਿ ਨ ਆਵਈ ਤ ਵਾਤ ਨ ਪੁਛੈ ਕੇ ॥ ਜੇ     ਤਿਸੁ ਨਦਰਿ ਨ ਆਵਈ     ਤ ਵਾਤ ਨ ਪੁਛੈ ਕੇ ॥
ਕੀਟਾ ਅੰਦਰਿ ਕੀਟੁ ਕਰਿ ਦੋਸੀ ਦੋਸੁ ਧਰੇ ॥ ਕੀਟਾਂ ਅੰਦਰਿ ਕੀਟੁ     ਕਰਿ ਦੋਸ਼ੀ     ਦੋਸ਼ੁ ਧਰੇ ॥ ਇਸ ਪੰਗਤੀ ਵਿੱਚ ' ਕੀਟੁ ਕਰਿ ' ਪਿਛੋਂ ਅਰਧ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਲਾਉਣ ਨਾਲ, ਪੰਗਤੀ ਦਾ ਅਰਥ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ' ਕੀੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੀੜਾ ਕਰਕੇ, ਦੋਸ਼ੀ ਦੋਸ਼ ਲਗਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ' ਜੋ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਭਾਵ ਦੋਸ਼ ਲਗਉਣ ਵਾਲਾ ਆਪ ਦੋਸ਼ੀ ਹੈ, ਜੋ ਠੀਕ ਨਹੀਂ।
ਨਾਨਕ ਨਿਰਗੁਣਿ ਗੁਣੁ ਕਰੇ ਗੁਣਵੰਤਿਆ ਗੁਣੁ ਦੇ ॥ ਨਾਨਕ       ਨਿਰਗੁਣਿ ਗੁਣੁ ਕਰੇ     ਗੁਣਵੰਤਿਆਂ ਗੁਣੁ ਦੇ ॥
ਤੇਹਾ ਕੋਇ ਨ ਸੁਝਈ ਜਿ ਤਿਸੁ ਗੁਣੁ ਕੋਇ ਕਰੇ ॥੭॥ ਤੇਹਾ ਕੋਇ ਨ ਸੁਝਈ     ਜਿ ਤਿਸੁ ਗੁਣੁ ਕੋਇ ਕਰੇ ॥੭॥
ਸੁਣਿਐ ਸਿਧ ਪੀਰ ਸੁਰਿ ਨਾਥ ॥ ਸੁਣਿਐ     ਸਿਧ ਪੀਰ ਸੁਰਿ ਨਾਥ ॥ ' ਸੁਣਿਐ ' = ਸੁਣਨ ਨਾਲ ; ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣੀਏ ਉਚਾਰਨਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ।
ਸੁਣਿਐ ਧਰਤਿ ਧਵਲ ਆਕਾਸ ॥ ਸੁਣਿਐ    ਧਰਤਿ ਧਵਲ ਆਕਾਸ਼ ॥
ਸੁਣਿਐ ਦੀਪ ਲੋਅ ਪਾਤਾਲ ॥ ਸੁਣਿਐ     ਦੀਪ ਲੋਅ ਪਾਤਾਲ ॥
ਸੁਣਿਐ ਪੋਹਿ ਨ ਸਕੈ ਕਾਲੁ ॥ ਸੁਣਿਐ     ਪੋਹਿ ਨ ਸਕੈ ਕਾਲੁ ॥
ਨਾਨਕ ਭਗਤਾ ਸਦਾ ਵਿਗਾਸੁ ॥ ਨਾਨਕ       ਭਗਤਾਂ ਸਦਾ ਵਿਗਾਸੁ ॥
ਸੁਣਿਐ ਦੂਖ ਪਾਪ ਕਾ ਨਾਸੁ ॥੮॥ ਸੁਣਿਐ     ਦੂਖ ਪਾਪ ਕਾ ਨਾਸ਼ੁ ॥੮॥
ਸੁਣਿਐ ਈਸਰੁ ਬਰਮਾ ਇੰਦੁ ॥ ਸੁਣਿਐ     ਈਸ਼ਰੁ ਬਰਮਾ ਇੰਦੁ ॥
ਸੁਣਿਐ ਮੁਖਿ ਸਾਲਾਹਣ ਮੰਦੁ ॥ ਸੁਣਿਐ     ਮੁਖਿ ਸਾਲਾਹਣ ਮੰਦੁ ॥
ਸੁਣਿਐ ਜੋਗ ਜੁਗਤਿ ਤਨਿ ਭੇਦ ॥ ਸੁਣਿਐ     ਜੋਗ ਜੁਗਤਿ ਤਨਿ ਭੇਦ ॥
ਸੁਣਿਐ ਸਾਸਤ ਸਿਮ੍ਰਿਤਿ ਵੇਦ ॥ ਸੁਣਿਐ     ਸਾਸ਼ਤ ਸਿਮ੍ਰਿਤਿ ਵੇਦ ॥
ਨਾਨਕ ਭਗਤਾ ਸਦਾ ਵਿਗਾਸੁ ॥ ਨਾਨਕ       ਭਗਤਾਂ ਸਦਾ ਵਿਗਾਸੁ ॥
ਸੁਣਿਐ ਦੂਖ ਪਾਪ ਕਾ ਨਾਸੁ ॥੯॥ ਸੁਣਿਐ     ਦੂਖ ਪਾਪ ਕਾ ਨਾਸ਼ੁ ॥੯॥
ਸੁਣਿਐ ਸਤੁ ਸੰਤੋਖੁ ਗਿਆਨੁ ॥ ਸੁਣਿਐ     ਸਤੁ ਸੰਤੋਖੁ ਗਿਆਨੁ ॥
ਸੁਣਿਐ ਅਠਸਠਿ ਕਾ ਇਸਨਾਨੁ ॥ ਸੁਣਿਐ     ਅਠਸਠਿ ਕਾ ਇਸ਼ਨਾਨੁ ॥
ਸੁਣਿਐ ਪੜਿ ਪੜਿ ਪਾਵਹਿ ਮਾਨੁ ॥ ਸੁਣਿਐ     ਪੜਿ ਪੜਿ ਪਾਵਹਿਂ ਮਾਨੁ ॥
ਸੁਣਿਐ ਲਾਗੈ ਸਹਜਿ ਧਿਆਨੁ ॥ ਸੁਣਿਐ     ਲਾਗੈ ਸਹਜਿ ਧਿਆਨੁ ॥
ਨਾਨਕ ਭਗਤਾ ਸਦਾ ਵਿਗਾਸੁ ॥ ਨਾਨਕ     ਭਗਤਾਂ ਸਦਾ ਵਿਗਾਸੁ ॥
ਸੁਣਿਐ ਦੂਖ ਪਾਪ ਕਾ ਨਾਸੁ ॥੧੦॥ ਸੁਣਿਐ     ਦੂਖ ਪਾਪ ਕਾ ਨਾਸੁ ॥੧੦॥
ਸੁਣਿਐ ਸਰਾ ਗੁਣਾ ਕੇ ਗਾਹ ॥ ਸੁਣਿਐ     ਸਰਾਂ ਗੁਣਾਂ ਕੇ ਗਾਹ ॥
ਸੁਣਿਐ ਸੇਖ ਪੀਰ ਪਾਤਿਸਾਹ ॥ ਸੁਣਿਐ     ਸ਼ੇਖ ਪੀਰ ਪਾਤਿਸਾਹ ॥
ਸੁਣਿਐ ਅੰਧੇ ਪਾਵਹਿ ਰਾਹੁ ॥ ਸੁਣਿਐ     ਅੰਧੇ ਪਾਵਹਿਂ ਰਾਹੁ ॥
ਸੁਣਿਐ ਹਾਥ ਹੋਵੈ ਅਸਗਾਹੁ ॥ ਸੁਣਿਐ     ਹਾਥ ਹੋਵੈ ਅਸਗਾਹੁ ॥
ਨਾਨਕ ਭਗਤਾ ਸਦਾ ਵਿਗਾਸੁ ॥ ਨਾਨਕ    ਭਗਤਾਂ ਸਦਾ ਵਿਗਾਸੁ ॥
ਸੁਣਿਐ ਦੂਖ ਪਾਪ ਕਾ ਨਾਸੁ ॥੧੧॥ ਸੁਣਿਐ     ਦੂਖ ਪਾਪ ਕਾ ਨਾਸੁ ॥੧੧॥
ਮੰਨੇ ਕੀ ਗਤਿ ਕਹੀ ਨ ਜਾਇ ॥ ਮੰਨੇ ਕੀ ਗਤਿ     ਕਹੀ ਨ ਜਾਇ ॥
ਜੇ ਕੋ ਕਹੈ ਪਿਛੈ ਪਛੁਤਾਇ ॥ ਜੇ ਕੋ ਕਹੈ     ਪਿਛੈ ਪਛੁਤਾਇ ॥
ਕਾਗਦਿ ਕਲਮ ਨ ਲਿਖਣਹਾਰੁ ॥ ਕਾਗਦਿ     ਕਲਮ ਨ ਲਿਖਣਹਾਰੁ ॥
ਮੰਨੇ ਕਾ ਬਹਿ ਕਰਨਿ ਵੀਚਾਰੁ ॥ ਮੰਨੇ ਕਾ     ਬਹਿ ਕਰਨਿ ਵੀਚਾਰੁ ॥
ਐਸਾ ਨਾਮੁ ਨਿਰੰਜਨੁ ਹੋਇ ॥ ਐਸਾ ਨਾਮੁ     ਨਿਰੰਜਨੁ ਹੋਇ ॥ ਮਾਇਆ ਦੀ ਕਾਲਖ ਤੋ ਮੁਕਤ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੀ ਯਾਦ ਅਜਿਹੀ ਹੈ ਕਿ
ਜੇ ਕੋ ਮੰਨਿ ਜਾਣੈ ਮਨਿ ਕੋਇ ॥੧੨॥ ਜੇ ਕੋ     ਮੰਨਿ ਜਾਣੈ  ਮਨਿ     ਕੋਇ ॥੧੨॥ ਯਾਦ(ਹੋਂਦ) ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਮਾਇਆ ਦੀ ਕਾਲਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਤਾਂ ਹੀ, ਜੇ ਕੋਈ ਯਾਦ (ਹੋਂਦ) ਨੂੰ ਮਨ ਕਰਕੇ ਮੰਨਣਾ ਜਾਣ ਲਵੇ, ਅਜਿਹਾ ਕੋਈ ਵਿਰਲਾ ਹੀ ਹੈ।
ਮੰਨੈ ਸੁਰਤਿ ਹੋਵੈ ਮਨਿ ਬੁਧਿ ॥ ਮੰਨੈ     ਸੁਰਤਿ ਹੋਵੈ     ਮਨਿ ਬੁਧਿ ॥
ਮੰਨੈ ਸਗਲ ਭਵਣ ਕੀ ਸੁਧਿ ॥ ਮੰਨੈ     ਸਗਲ ਭਵਣ ਕੀ ਸੁਧਿ ॥
ਮੰਨੈ ਮੁਹਿ ਚੋਟਾ ਨਾ ਖਾਇ ॥ ਮੰਨੈ     ਮੁਹਿ ਚੋਟਾ ਨਾ ਖਾਇ ॥
ਮੰਨੈ ਜਮ ਕੈ ਸਾਥਿ ਨ ਜਾਇ ॥ ਮੰਨੈ     ਜਮ ਕੈ ਸਾਥਿ ਨ ਜਾਇ ॥
ਐਸਾ ਨਾਮੁ ਨਿਰੰਜਨੁ ਹੋਇ ॥ ਐਸਾ ਨਾਮੁ     ਨਿਰੰਜਨੁ ਹੋਇ ॥
ਜੇ ਕੋ ਮੰਨਿ ਜਾਣੈ ਮਨਿ ਕੋਇ ॥੧੩॥ ਜੇ ਕੋ     ਮੰਨਿ ਜਾਣੈ     ਮਨਿ ਕੋਇ ॥੧੩॥
ਮੰਨੈ ਮਾਰਗਿ ਠਾਕ ਨ ਪਾਇ ॥ ਮੰਨੈ     ਮਾਰਗਿ ਠਾਕ ਨ ਪਾਇ ॥
ਮੰਨੈ ਪਤਿ ਸਿਉ ਪਰਗਟੁ ਜਾਇ ॥ ਮੰਨੈ     ਪਤਿ ਸਿਉਂ ਪਰਗਟੁ ਜਾਇ ॥
ਮੰਨੈ ਮਗੁ ਨ ਚਲੈ ਪੰਥੁ ॥ ਮੰਨੈ     ਮਗੁ ਨ ਚਲੈ ਪੰਥੁ ॥
ਮੰਨੈ ਧਰਮ ਸੇਤੀ ਸਨਬੰਧੁ ॥ ਮੰਨੈ     ਧਰਮ ਸੇਤੀ ਸਨਬੰਧੁ ॥
ਐਸਾ ਨਾਮੁ ਨਿਰੰਜਨੁ ਹੋਇ ॥ ਐਸਾ ਨਾਮੁ     ਨਿਰੰਜਨੁ ਹੋਇ ॥
ਜੇ ਕੋ ਮੰਨਿ ਜਾਣੈ ਮਨਿ ਕੋਇ ॥੧੪॥ ਜੇ ਕੋ     ਮੰਨਿ ਜਾਣੈ     ਮਨਿ ਕੋਇ ॥੧੪॥
ਮੰਨੈ ਪਾਵਹਿ ਮੋਖੁ ਦੁਆਰੁ ॥ ਮੰਨੈ    ਪਾਵਹਿਂ ਮੋਖ ਦੁਆਰੁ ॥ ਯਾਦ(ਹੋਂਦ) ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵ, ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਦਰ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਭਾਵ ਵਿਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਖਹਿੜਾ ਛੁਡਾਉਣ ਦੇ ਰਾਹ ਤੁਰ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਮੋਖੁ ਨਾ ਲੁਪਤ ਸੰਬੰਧਕ ' ਦਾ ' ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਸਦਾ ( ੁ ) ਕੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮੰਨੈ ਪਰਵਾਰੈ ਸਾਧਾਰੁ ॥ ਮੰਨੈ     ਪਰਵਾਰੈ ਸਾਧਾਰੁ ॥
ਮੰਨੈ ਤਰੈ ਤਾਰੇ ਗੁਰੁ ਸਿਖ ॥ ਮੰਨੈ     ਤਰੈ     ਤਾਰੇ ਗੁਰੁ ਸਿਖ ॥
ਮੰਨੈ ਨਾਨਕ ਭਵਹਿ ਨ ਭਿਖ ॥ ਮੰਨੈ     ਨਾਨਕ       ਭਵਹਿਂ ਨ ਭਿਖ ॥
ਐਸਾ ਨਾਮੁ ਨਿਰੰਜਨੁ ਹੋਇ ॥ ਐਸਾ ਨਾਮੁ     ਨਿਰੰਜਨੁ ਹੋਇ ॥
ਜੇ ਕੋ ਮੰਨਿ ਜਾਣੈ ਮਨਿ ਕੋਇ ॥੧੫॥ ਜੇ ਕੋ     ਮੰਨਿ ਜਾਣੈ     ਮਨਿ ਕੋਇ ॥੧੫॥
ਪੰਚ ਪਰਵਾਣ ਪੰਚ ਪਰਧਾਨੁ ॥ ਪੰਚ ਪਰਵਾਣ    ਪੰਚ ਪਰਧਾਨੁ ॥ ਪੰਚ ਬਹੁ-ਵਚਨ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ' ਪਰਧਾਨੁ ' ਦਾ ਸ਼ੁਧ ਸਰੂਪ ' ਪਰਧਾਨ ' ਵੀ ਬਹੁ-ਵਚਨ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਈ ਹੱਥ ਲਿਖਤ ਬੀੜਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਮਿਲਦਾ ਹੈ
ਪੰਚੇ ਪਾਵਹਿ ਦਰਗਹਿ ਮਾਨੁ ॥ ਪੰਚੇ ਪਾਵਹਿਂ    ਦਰਗਹਿ ਮਾਨੁ ॥ ' ਪਾਵਹਿ ' ਕਿਰਿਆ, ਵਰਤਮਾਨ ਕਾਲ ਅਨ-ਪੁਰਖ ਬਹੁ-ਵਚਨੀ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਇਹ ' ਪਾਵਹਿਂ ' ਬਿੰਦੀ ਸਹਿਤ ਹੈ।
ਪੰਚੇ ਸੋਹਹਿ ਦਰਿ ਰਾਜਾਨੁ ॥ ਪੰਚੇ ਸੋਹਹਿਂ     ਦਰਿ ਰਾਜਾਨੁ ॥ ਐਸੇ (ਜੋ ਉਪਰ ਪੰਗਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਹਨ) ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਟ ਪੁਰਸ਼ ਸੋਭਾ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ (ਉਸ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੇ) ਦਰ ਉੱਤੇ , ਜੋ ਰਾਜਾਨ ਰਾਜਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚੋਂ ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਕਾਰਕੀ ਅਰਥ ਕੱਢੇ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲ ਸਕਦੇ, ਜੇ ਸਿਹਾਰੀ ਹੁੰਦੀ, ਫਿਰ ਨਿਕਲ ਸਕਦੇ ਹਨ
ਪੰਚਾ ਕਾ ਗੁਰੁ ਏਕੁ ਧਿਆਨੁ ॥ ਪੰਚਾਂ ਕਾ     ਗੁਰੁ ਏਕੁ ਧਿਆਨੁ ॥
ਜੇ ਕੋ ਕਹੈ ਕਰੈ ਵੀਚਾਰੁ ॥ ਜੇ ਕੋ ਕਹੈ     ਕਰੈ ਵੀਚਾਰੁ ॥
ਕਰਤੇ ਕੈ ਕਰਣੈ     ਨਾਹੀ ਸੁਮਾਰੁ ॥ ਕਰਤੇ ਕੈ ਕਰਣੈ     ਨਾਹੀਂ ਸੁਮਾਰੁ ॥
ਧੌਲੁ ਧਰਮੁ ਦਇਆ ਕਾ ਪੂਤੁ ॥ ਧੌਲੁ ਧਰਮੁ     ਦਇਆ ਕਾ ਪੂਤੁ ॥
ਸੰਤੋਖੁ ਥਾਪਿ ਰਖਿਆ ਜਿਨਿ ਸੂਤਿ ॥ ਸੰਤੋਖੁ ਥਾਪਿ     ਰਖਿਆ ਜਿਨਿ ਸੂਤਿ ॥
ਜੇ ਕੋ ਬੁਝੈ ਹੋਵੈ ਸਚਿਆਰੁ ॥ ਜੇ ਕੋ ਬੁਝੈ     ਹੋਵੈ ਸਚਿਆਰੁ ॥ ਬੁਝੈ ਸ਼ਬਦ ਵਿੱਚ ' ਝ ' ਅੱਖਰ 'ਤੇ ਦਬਾਅ ਦੇ ਕੇ ਬੋਲਣ ਕਰਕੇ ' ਬੁ ' ਪਿਛੇ ' ੱ ' ਲਗਾਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।
ਧਵਲੈ ਉਪਰਿ ਕੇਤਾ ਭਾਰੁ ॥ ਧਵਲੈ ਉਪਰਿ     ਕੇਤਾ ਭਾਰੁ ॥
ਧਰਤੀ ਹੋਰੁ ਪਰੈ ਹੋਰੁ ਹੋਰੁ ॥ ਧਰਤੀ ਹੋਰੁ     ਪਰੈ ਹੋਰੁ ਹੋਰੁ ॥
ਤਿਸ ਤੇ ਭਾਰੁ ਤਲੈ ਕਵਣੁ ਜੋਰੁ ॥ ਤਿਸ ਤੇ ਭਾਰੁ     ਤਲੈ ਕਵਣੁ ਜੋਰੁ ॥
ਜੀਅ ਜਾਤਿ ਰੰਗਾ ਕੇ ਨਾਵ ॥ ਜੀਅ ਜਾਤਿ     ਰੰਗਾਂ ਕੇ ਨਾਂਵ ॥
ਸਭਨਾ ਲਿਖਿਆ ਵੁੜੀ ਕਲਾਮ ॥ ਸਭਨਾ ਲਿਖਿਆ     ਵੁੜੀ ਕਲਾਮ ॥
ਏਹੁ ਲੇਖਾ ਲਿਖਿ ਜਾਣੈ ਕੋਇ ॥ ਏਹੁ ਲੇਖਾ     ਲਿਖਿ ਜਾਣੈ ਕੋਇ ॥
ਲੇਖਾ ਲਿਖਿਆ ਕੇਤਾ ਹੋਇ ॥ ਲੇਖਾ ਲਿਖਿਆ     ਕੇਤਾ ਹੋਇ ॥
ਕੇਤਾ ਤਾਣੁ ਸੁਆਲਿਹੁ ਰੂਪੁ ॥ ਕੇਤਾ ਤਾਣੁ     ਸੁਆਲਿਹੁ ਰੂਪੁ ॥
ਕੇਤੀ ਦਾਤਿ ਜਾਣੈ ਕੌਣੁ ਕੂਤੁ ॥ ਕੇਤੀ ਦਾਤਿ     ਜਾਣੈ ਕੌਣੁ ਕੂਤੁ ॥
ਕੀਤਾ ਪਸਾਉ ਏਕੋ ਕਵਾਉ ॥ ਕੀਤਾ ਪਸਾਉ     ਏਕੋ ਕਵਾਉ ॥
ਤਿਸ ਤੇ ਹੋਏ ਲਖ ਦਰੀਆਉ ॥ ਤਿਸ ਤੇ ਹੋਏ     ਲਖ ਦਰੀਆਉ ॥
ਕੁਦਰਤਿ ਕਵਣ ਕਹਾ ਵੀਚਾਰੁ ॥ ਕੁਦਰਤਿ ਕਵਣ     ਕਹਾਂ ਵੀਚਾਰੁ ॥
ਵਾਰਿਆ ਨ ਜਾਵਾ ਏਕ ਵਾਰ ॥ ਵਾਰਿਆ ਨ ਜਾਵਾਂ     ਏਕ ਵਾਰ ॥
ਜੋ ਤੁਧੁ ਭਾਵੈ ਸਾਈ ਭਲੀ ਕਾਰ ॥ ਜੋ ਤੁਧੁ ਭਾਵੈ     ਸਾਈ ਭਲੀ ਕਾਰ ॥
ਤੂ ਸਦਾ ਸਲਾਮਤਿ ਨਿਰੰਕਾਰ ॥੧੬॥ ਤੂ ਸਦਾ ਸਲਾਮਤਿ     ਨਿਰੰਕਾਰ ॥੧੬॥
ਅਸੰਖ ਜਪ ਅਸੰਖ ਭਾਉ ॥ ਅਸੰਖ ਜਪ     ਅਸੰਖ ਭਾਉ ॥
ਅਸੰਖ ਪੂਜਾ ਅਸੰਖ ਤਪ ਤਾਉ ॥ ਅਸੰਖ ਪੂਜਾ     ਅਸੰਖ ਤਪ ਤਾਉ ॥
ਅਸੰਖ ਗਰੰਥ ਮੁਖਿ ਵੇਦ ਪਾਠ ॥ ਅਸੰਖ     ਗਰੰਥ ਮੁਖਿ ਵੇਦ ਪਾਠ ॥
ਅਸੰਖ ਜੋਗ ਮਨਿ ਰਹਹਿ ਉਦਾਸ ॥ ਅਸੰਖ ਜੋਗ     ਮਨਿ ਰਹਹਿ ਉਦਾਸ ॥
ਅਸੰਖ ਭਗਤ ਗੁਣ ਗਿਆਨ ਵੀਚਾਰ ॥ ਅਸੰਖ ਭਗਤ     ਗੁਣ ਗਿਆਨ ਵੀਚਾਰ ॥
ਅਸੰਖ ਸਤੀ ਅਸੰਖ ਦਾਤਾਰ ॥ ਅਸੰਖ ਸਤੀ     ਅਸੰਖ ਦਾਤਾਰ ॥
ਅਸੰਖ ਸੂਰ ਮੁਹ ਭਖ ਸਾਰ ॥ ਅਸੰਖ ਸੂਰ     ਮੁੰਹ ਭਖ ਸਾਰ ॥ ਮੁੰਹ ਸ਼ਬਦ ' ਟਿੱਪੀ ( ੰ ) ਸਹਿਤ ਉਚਾਰਨ ਹੋਵੇਗਾ।
ਅਸੰਖ ਮੋਨਿ ਲਿਵ ਲਾਇ ਤਾਰ ॥ ਅਸੰਖ ਮੋਨਿ     ਲਿਵ ਲਾਇਂ ਤਾਰ ॥
ਕੁਦਰਤਿ ਕਵਣ ਕਹਾ ਵੀਚਾਰੁ ॥ ਕੁਦਰਤਿ ਕਵਣ     ਕਹਾਂ ਵੀਚਾਰੁ ॥
ਵਾਰਿਆ ਨ ਜਾਵਾ ਏਕ ਵਾਰ ॥ ਵਾਰਿਆ ਨ ਜਾਵਾਂ     ਏਕ ਵਾਰ ॥
ਜੋ ਤੁਧੁ ਭਾਵੈ ਸਾਈ ਭਲੀ ਕਾਰ ॥ ਜੋ ਤੁਧੁ ਭਾਵੈ     ਸਾਈ ਭਲੀ ਕਾਰ ॥
ਤੂ ਸਦਾ ਸਲਾਮਤਿ ਨਿਰੰਕਾਰ ॥੧੭॥ ਤੂ ਸਦਾ ਸਲਾਮਤਿ     ਨਿਰੰਕਾਰ ॥੧੭॥
ਅਸੰਖ ਮੂਰਖ ਅੰਧ ਘੋਰ ॥ ਅਸੰਖ ਮੂਰਖ     ਅੰਧ ਘੋਰ ॥
ਅਸੰਖ ਚੋਰ ਹਰਾਮਖੋਰ ॥ ਅਸੰਖ ਚੋਰ     ਹਰਾਮਖੋਰ ॥
ਅਸੰਖ ਅਮਰ ਕਰਿ ਜਾਹਿ ਜੋਰ ॥ ਅਸੰਖ    ਅਮਰ ਕਰਿ ਜਾਹਿਂ ਜੋਰ ॥
ਅਸੰਖ ਗਲਵਢ ਹਤਿਆ ਕਮਾਹਿ ॥ ਅਸੰਖ ਗਲਵਢ ਹਤਿਆ ਕਮਾਹਿਂ ॥
ਅਸੰਖ ਪਾਪੀ ਪਾਪੁ ਕਰਿ ਜਾਹਿ ॥ ਅਸੰਖ ਪਾਪੀ     ਪਾਪੁ ਕਰਿ ਜਾਹਿਂ ॥
ਅਸੰਖ ਕੂੜਿਆਰ ਕੂੜੇ ਫਿਰਾਹਿ ॥ ਅਸੰਖ ਕੂੜਿਆਰ     ਕੂੜੇ ਫਿਰਾਹਿ ॥
ਅਸੰਖ ਮਲੇਛ ਮਲੁ ਭਖਿ ਖਾਹਿ ॥ ਅਸੰਖ ਮਲੇਛ     ਮਲੁ ਭਖਿ ਖਾਹਿਂ ॥
ਅਸੰਖ ਨਿੰਦਕ ਸਿਰਿ ਕਰਹਿ ਭਾਰੁ ॥ ਅਸੰਖ ਨਿੰਦਕ     ਸਿਰਿ ਕਰਹਿਂ ਭਾਰੁ ॥
ਨਾਨਕੁ ਨੀਚੁ ਕਹੈ ਵੀਚਾਰੁ ॥ ਨਾਨਕੁ ਨੀਚੁ       ਕਹੈ ਵੀਚਾਰੁ ॥
ਵਾਰਿਆ ਨ ਜਾਵਾ ਏਕ ਵਾਰ ॥ ਵਾਰਿਆ ਨ ਜਾਵਾਂ     ਏਕ ਵਾਰ ॥
ਜੋ ਤੁਧੁ ਭਾਵੈ ਸਾਈ ਭਲੀ ਕਾਰ ॥ ਜੋ ਤੁਧੁ ਭਾਵੈ     ਸਾਈ ਭਲੀ ਕਾਰ ॥
ਤੂ ਸਦਾ ਸਲਾਮਤਿ ਨਿਰੰਕਾਰ ॥੧੮॥ ਤੂ ਸਦਾ ਸਲਾਮਤਿ     ਨਿਰੰਕਾਰ ॥੧੮॥
ਅਸੰਖ ਨਾਵ ਅਸੰਖ ਥਾਵ ॥ ਅਸੰਖ ਨਾਂਵ     ਅਸੰਖ ਥਾਂਵ ॥
ਅਗੰਮ ਅਗੰਮ ਅਸੰਖ ਲੋਅ ॥ ਅਗੰਮ ਅਗੰਮ     ਅਸੰਖ ਲੋਅ ॥
ਅਸੰਖ ਕਹਹਿ ਸਿਰਿ ਭਾਰੁ ਹੋਇ ॥ ਅਸੰਖ ਕਹਹਿਂ     ਸਿਰਿ ਭਾਰੁ ਹੋਇ ॥
ਅਖਰੀ ਨਾਮੁ ਅਖਰੀ ਸਾਲਾਹ ॥ ਅਖਰੀਂ ਨਾਮੁ     ਅਖਰੀਂ ਸਾਲਾਹ ॥
ਅਖਰੀ ਗਿਆਨੁ ਗੀਤ ਗੁਣ ਗਾਹ ॥ ਅਖਰੀਂ     ਗਿਆਨੁ ਗੀਤ ਗੁਣ ਗਾਹ ॥
ਅਖਰੀ ਲਿਖਣੁ ਬੋਲਣੁ ਬਾਣਿ ॥ ਅਖਰੀਂ     ਲਿਖਣੁ ਬੋਲਣੁ ਬਾਣਿ ॥
ਅਖਰਾ ਸਿਰਿ ਸੰਜੋਗੁ ਵਖਾਣਿ ॥ ਅਖਰਾਂ     ਸਿਰਿ ਸੰਜੋਗੁ ਵਖਾਣਿ ॥
ਜਿਨਿ ਏਹਿ ਲਿਖੇ ਤਿਸੁ ਸਿਰਿ ਨਾਹਿ ॥ ਜਿਨਿ ਏਹਿ ਲਿਖੇ     ਤਿਸੁ ਸਿਰਿ ਨਾਹਿਂ ॥
ਜਿਵ ਫੁਰਮਾਏ ਤਿਵ ਤਿਵ ਪਾਹਿ ॥ ਜਿਵ ਫੁਰਮਾਏ     ਤਿਵ ਤਿਵ ਪਾਹਿਂ ॥
ਜੇਤਾ ਕੀਤਾ ਤੇਤਾ ਨਾਉ ॥ ਜੇਤਾ ਕੀਤਾ     ਤੇਤਾ ਨਾਉਂ ॥
ਵਿਣੁ ਨਾਵੈ ਨਾਹੀ ਕੋ ਥਾਉ ॥ ਵਿਣੁ ਨਾਵੈ     ਨਾਹੀਂ ਕੋ ਥਾਉਂ ॥
ਕੁਦਰਤਿ ਕਵਣ ਕਹਾ ਵੀਚਾਰੁ ॥ ਕੁਦਰਤਿ ਕਵਣ     ਕਹਾਂ ਵੀਚਾਰੁ ॥
ਵਾਰਿਆ ਨ ਜਾਵਾ ਏਕ ਵਾਰ ॥ ਵਾਰਿਆ ਨ ਜਾਵਾਂ     ਏਕ ਵਾਰ ॥
ਜੋ ਤੁਧੁ ਭਾਵੈ ਸਾਈ ਭਲੀ ਕਾਰ ॥ ਜੋ ਤੁਧੁ ਭਾਵੈ     ਸਾਈ ਭਲੀ ਕਾਰ ॥
ਤੂ ਸਦਾ ਸਲਾਮਤਿ ਨਿਰੰਕਾਰ ॥੧੯॥ ਤੂ ਸਦਾ ਸਲਾਮਤਿ     ਨਿਰੰਕਾਰ ॥੧੯॥
ਭਰੀਐ ਹਥੁ ਪੈਰੁ ਤਨੁ ਦੇਹ ॥ ਭਰੀਐ     ਹਥੁ ਪੈਰੁ ਤਨੁ ਦੇਹ ॥
ਪਾਣੀ ਧੋਤੈ ਉਤਰਸੁ ਖੇਹ ॥ ਪਾਣੀ ਧੋਤੈ     ਉਤਰਸਿ ਖੇਹ ॥ ' ਉਤਰਸੁ ' ਪਦ ਦਾ ਸ਼ੁੱਧ ਸਰੂਪ ਕਿਰਿਆ ਵਾਚਕ ' ਉਤਰਸਿ ' ਹੈ। ਇਹ ਛਾਪੇਖਾਨੇ ਦੀ ਗ਼ਲਤੀ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ' ਖੇਹ ' ਇਸਤ੍ਰੀ-ਲਿੰਗ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਕਿਰਿਆ = ' ਉਤਰਸਿ = ਉਤਰਦੀ ' ਵੀ ਇਸਤ੍ਰੀ-ਲਿੰਗ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ । ਦੇਖੋ: ਬਿਨੁ ਬੂਝੇ ਸਭ ਹੋਇ ਖੁਆਰ ॥ ਨਾਨਕ ਗੁਰਮੁਖਿ ਉਤਰਸਿ ਪਾਰਿ॥ ॥1॥ (ਪੰਨਾ 791)
ਮੂਤ ਪਲੀਤੀ ਕਪੜੁ ਹੋਇ ॥ ਮੂਤ ਪਲੀਤੀ ਕਪੜੁ ਹੋਇ ॥
ਦੇ ਸਾਬੂਣੁ ਲਈਐ ਓਹੁ ਧੋਇ ॥ ਦੇ ਸਾਬੂਣੁ     ਲਈਐ ਓਹੁ ਧੋਇ ॥
ਭਰੀਐ ਮਤਿ ਪਾਪਾ ਕੈ ਸੰਗਿ ॥ ਭਰੀਐ     ਮਤਿ ਪਾਪਾ ਕੈ ਸੰਗਿ ॥
ਓਹੁ ਧੋਪੈ ਨਾਵੈ ਕੈ ਰੰਗਿ ॥ ਓਹੁ ਧੋਪੈ     ਨਾਂਵੈ ਕੈ ਰੰਗਿ ॥
ਪੁੰਨੀ ਪਾਪੀ ਆਖਣੁ ਨਾਹਿ ॥ ਪੁੰਨੀ ਪਾਪੀ     ਆਖਣੁ ਨਾਹਿਂ ॥
ਕਰਿ ਕਰਿ ਕਰਣਾ ਲਿਖਿ ਲੈ ਜਾਹੁ ॥ ਕਰਿ ਕਰਿ ਕਰਣਾ     ਲਿਖਿ ਲੈ ਜਾਹੁ ॥ ' ਜਾਹੁ ' ਕਿਰਿਆਵਾਚੀ ਸ਼ਬਦ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨਾਲ ਲੱਗਾ ਔਂਕੜ ਹਲਕੀ ਹੋੜੇ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ' ਜਾਵੋ ' ਉਚਾਰਨਾ ਹੈ।
ਆਪੇ ਬੀਜਿ ਆਪੇ ਹੀ ਖਾਹੁ ॥ ਆਪੇ ਬੀਜਿ     ਆਪੇ ਹੀ ਖਾਹੁ ॥ ' ਖਾਹੁ ' ਕਿਰਿਆਵਾਚੀ ਸ਼ਬਦ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨਾਲ ਲੱਗਾ ਔਂਕੜ ਹਲਕੀ ਹੋੜੇ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ' ਖਾਵੋ ' ਉਚਾਰਨਾ ਹੈ।
ਨਾਨਕ ਹੁਕਮੀ ਆਵਹੁ ਜਾਹੁ ॥੨੦॥ ਨਾਨਕ       ਹੁਕਮੀ ਆਵਹੁ ਜਾਹੁ ॥੨੦॥ ਦੋਨੋਂ ਸ਼ਬਦ ' ਆਵਹੁ ਜਾਹੁ ' ਕਿਰਿਆਵਾਚੀ ਹਨ ਇਸ ਲਈ ਹਲਕੀ ਹੋੜੇ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ' ਆਵੋ ਜਾਵੋ ' ਉਚਾਰਨੇ ਹਨ।
ਤੀਰਥੁ ਤਪੁ ਦਇਆ ਦਤੁ ਦਾਨੁ ॥ ਤੀਰਥੁ ਤਪੁ     ਦਇਆ     ਦਤੁ ਦਾਨੁ ॥
ਜੇ ਕੋ ਪਾਵੈ ਤਿਲ ਕਾ ਮਾਨੁ ॥ ਜੇ ਕੋ ਪਾਵੈ     ਤਿਲ ਕਾ ਮਾਨੁ ॥
ਸੁਣਿਆ ਮੰਨਿਆ ਮਨਿ ਕੀਤਾ ਭਾਉ ॥ ਸੁਣਿਆ     ਮੰਨਿਆ     ਮਨਿ ਕੀਤਾ ਭਾਉ ॥
ਅੰਤਰਗਤਿ ਤੀਰਥਿਮਲਿ ਨਾਉ ॥ ਅੰਤਰਗਤਿ ਤੀਰਥਿ     ਮਲਿ ਨ੍ਹਾਉ ॥
ਸਭਿ ਗੁਣ ਤੇਰੇ ਮੈ ਨਾਹੀ ਕੋਇ ॥ ਸਭਿ ਗੁਣ ਤੇਰੇ     ਮੈ ਨਾਹੀ ਕੋਇ ॥
ਵਿਣੁ ਗੁਣ ਕੀਤੇ ਭਗਤਿ ਨ ਹੋਇ ॥ ਵਿਣੁ ਗੁਣ ਕੀਤੇ     ਭਗਤਿ ਨ ਹੋਇ ॥
ਸੁਅਸਤਿ ਆਥਿ ਬਾਣੀ ਬਰਮਾਉ ॥ ਸੁਅਸਤਿ     ਆਥਿ     ਬਾਣੀ     ਬਰਮਾਉ ॥ ਤੇਰੀ ਸਦਾ ਜੈ ਜੈ ਕਾਰ ਹੋਵੇ, ਤੂੰ ਸਦਾ ਅਟੱਲ ਰਹੇਂ, ਤੂੰ ਆਪ ਹੀ ਮਾਇਆ ਹੈ, ਬਾਣੀ ਹੈਂ ਅਤੇ ਆਪ ਹੀ ਬਰਮਾ ਹੈਂ।
ਸਤਿ ਸੁਹਾਣੁ ਸਦਾ ਮਨਿ ਚਾਉ ॥ ਸਤਿ ਸੁਹਾਣੁ     ਸਦਾ ਮਨਿ ਚਾਉ ॥ ਤੂੰ ਸਦਾ ਥਿਰ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹੈਂ, ਸੋਹਣਾ ਹੈਂ ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਖਿੜਾਉ ਹੈ।
ਕਵਣੁ ਸੁ ਵੇਲਾ ਵਖਤੁ ਕਵਣੁ ਕਵਣ ਥਿਤਿ ਕਵਣੁ ਵਾਰੁ ॥ ਕਵਣੁ ਸੁ ਵੇਲਾ     ਵਖਤੁ ਕਵਣੁ     ਕਵਣ ਥਿਤਿ     ਕਵਣੁ ਵਾਰੁ ॥
ਕਵਣਿ ਸਿ ਰੁਤੀ ਮਾਹੁ ਕਵਣੁ ਜਿਤੁ ਹੋਆ ਆਕਾਰੁ ॥ ਕਵਣਿ ਸਿ ਰੁਤੀ     ਮਾਹੁ ਕਵਣੁ     ਜਿਤੁ ਹੋਆ ਆਕਾਰੁ ॥ ' ਕਵਣਿ ' ਬਹੁ-ਵਚਨ ਹੈ, ਇਸ ਦੇ ਥਾਂ ਸ਼ਬਦ ' ਕਵਣ ' ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇਕ-ਵਚਨ, ਇਸਤ੍ਰੀ-ਲਿੰਗ ਅਤੇ ' ਰੁਤੀ ' = ਰੁੱਤ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਹੈ।
ਵੇਲ ਨ ਪਾਈਆ ਪੰਡਤੀ ਜਿ ਹੋਵੈ ਲੇਖੁ ਪੁਰਾਣੁ ॥ ਵੇਲ ਨ ਪਾਈਆ ਪੰਡਤੀਂ     ਜਿ ਹੋਵੈ ਲੇਖੁ ਪੁਰਾਣੁ ॥
ਵਖਤੁ ਨ ਪਾਇਓ ਕਾਦੀਆ ਜਿ ਲਿਖਨਿ ਲੇਖੁ ਕੁਰਾਣੁ ॥ ਵਖਤੁ ਨ ਪਾਇਓ ਕਾਦੀਆਂ     ਜਿ ਲਿਖਨਿ ਲੇਖੁ ਕੁਰਾਣੁ ॥ ' ਵਖਤੁ ' ਇਕ-ਵਚਨ, ਪੁਲਿੰਗ , ਕਰਮ-ਕਾਰਕ ਹੈ; ਪਾਇਓ ਭੂਤ-ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਥਿਤਿ ਵਾਰੁ ਨਾ ਜੋਗੀ ਜਾਣੈ ਰੁਤਿ ਮਾਹੁ ਨਾ ਕੋਈ ॥ ਥਿਤਿ ਵਾਰੁ ਨਾ ਜੋਗੀ ਜਾਣੈ     ਰੁਤਿ ਮਾਹੁ ਨਾ ਕੋਈ ॥
ਜਾ ਕਰਤਾ ਸਿਰਠੀ ਕਉ ਸਾਜੇ ਆਪੇ ਜਾਣੈ ਸੋਈ ॥ ਜਾ ਕਰਤਾ     ਸਿਰਠੀ ਕਉ ਸਾਜੇ     ਆਪੇ ਜਾਣੈ ਸੋਈ ॥
ਕਿਵ ਕਰਿ ਆਖਾ ਕਿਵ ਸਾਲਾਹੀ ਕਿਉ ਵਰਨੀ ਕਿਵ ਜਾਣਾ ॥ ਕਿਵ ਕਰਿ ਆਖਾਂ     ਕਿਵ ਸਾਲਾਹੀਂ     ਕਿਉ ਵਰਨੀ     ਕਿਵ ਜਾਣਾ ॥
ਨਾਨਕ ਆਖਣਿ ਸਭੁ ਕੋ ਆਖੈ ਇਕ ਦੂ ਇਕੁ ਸਿਆਣਾ ॥ ਨਾਨਕ       ਆਖਣਿ ਸਭੁ ਕੋ ਆਖੈ     ਇਕ ਦੂ ਇਕੁ ਸਿਆਣਾ ॥
ਵਡਾ ਸਾਹਿਬੁ ਵਡੀ ਨਾਈ ਕੀਤਾ ਜਾ ਕਾ ਹੋਵੈ ॥ ਵਡਾ ਸਾਹਿਬੁ     ਵਡੀ ਨਾਈਂ     ਕੀਤਾ ਜਾ ਕਾ ਹੋਵੈ ॥
ਨਾਨਕ ਜੇ ਕੋ ਆਪੌ ਜਾਣੈ ਅਗੈ ਗਇਆ ਨ ਸੋਹੈ ॥੨੧॥ ਨਾਨਕ       ਜੇ ਕੋ ਆਪੋਂ ਜਾਣੈ     ਅਗੈ ਗਇਆ ਨ ਸੋਹੈ ॥੨੧॥ ਆਪੋਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਆਪੋਂ = ਆਪਣੀ ਅਕਲ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਤੋਂ ਸਮਝਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪ੍ਰਭਤਾ ਬਾਰੇ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਸੋਭਾ ਨਹੀ ਮਿਲਦੀ।
ਪਾਤਾਲਾ ਪਾਤਾਲ ਲਖ ਆਗਾਸਾ ਆਗਾਸ ॥ ਪਾਤਾਲਾਂ ਪਾਤਾਲ ਲਖ    ਆਗਾਸਾਂ ਆਗਾਸ ॥
ਓੜਕ ਓੜਕ ਭਾਲਿ ਥਕੇ ਵੇਦ ਕਹਨਿ ਇਕ ਵਾਤ ॥ ਓੜਕ ਓੜਕ ਭਾਲਿ ਥਕੇ    ਵੇਦ ਕਹਨਿ ਇਕ ਵਾਤ ॥
ਸਹਸ ਅਠਾਰਹ ਕਹਨਿ ਕਤੇਬਾ ਅਸੁਲੂ ਇਕੁ ਧਾਤੁ ॥ ਸਹਸ ਅਠਾਰਹਂ ਕਹਨਿ ਕਤੇਬਾਂ    ਅਸੁਲੂ ਇਕੁ ਧਾਤੁ ॥ ਇਸਾਈ, ਯਹੂਦੀ ਅਤੇ ਇਸਲਾਮ ਮਤ ਦੀਆਂ ਚਾਰੇ ਕਤੇਬਾਂ ਇਕ ਆਵਾਜ਼ ਹੋ ਕੇ ਕਹਿ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਕਿ 18 ਹਜ਼ਾਰ ਆਲਮ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੁੱਢ ਇਕ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਹੈ।
ਲੇਖਾ ਹੋਇ ਤ ਲਿਖੀਐ ਲੇਖੈ ਹੋਇ ਵਿਣਾਸੁ ॥ ਲੇਖਾ ਹੋਇ ਤ ਲਿਖੀਐ    ਲੇਖੈ ਹੋਇ ਵਿਣਾਸੁ ॥ ਪਰ ਸਚਾਈ ਇਹ ਹੈ ਕਿ 'ਲੱਖਾਂ 'ਅਤੇ ' ਹਜ਼ਾਰਾਂ ' ਸ਼ਬਦ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਪਾਸਾਰੇ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਲਈ ਵਰਤੇ ਹੀ ਨਹੀ ਜਾ ਸਕਦੇ, ਇਸਦੇ ਲਈ ਤਾਂ ਲੇਖਾ ਹੋ ਹੀ ਨਹੀ ਸਕਦਾ, ਇਸ ਲਈ ਲੇਖੇ ਦੇ ਅੱਖਰ ਹੀ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਣਗੇ।
ਨਾਨਕ ਵਡਾ ਆਖੀਐ ਆਪੇ ਜਾਣੈ ਆਪੁ ॥ ੨੨॥ ਨਾਨਕ     ਵਡਾ ਆਖੀਐ    ਆਪੇ ਜਾਣੈ ਆਪੁ ॥ ੨੨॥ ਹੇ ਨਾਨਕ,
ਸਾਲਾਹੀ ਸਾਲਾਹਿ ਏਤੀ ਸੁਰਤਿ ਨ ਪਾਈਆ ॥ ਸਾਲਾਹੀ ਸਾਲਾਹਿ    ਏਤੀ ਸੁਰਤਿ ਨ ਪਾਈਆ ॥
ਨਦੀਆ ਅਤੈ ਵਾਹ ਪਵਹਿ ਸਮੁੰਦਿ ਨ ਜਾਣੀਅਹਿ ॥ ਨਦੀਆਂ ਅਤੈ ਵਾਹ    ਪਵਹਿਂ ਸਮੁੰਦਿ    ਨ ਜਾਣੀਅਹਿਂ ॥
ਸਮੁੰਦ ਸਾਹ ਸੁਲਤਾਨ ਗਿਰਹਾ ਸੇਤੀ ਮਾਲੁ ਧਨੁ ॥ ਸਮੁੰਦ ਸ਼ਾਹ ਸੁਲਤਾਨ    ਗਿਰਹਾਂ ਸੇਤੀ ਮਾਲੁ ਧਨੁ ॥
ਕੀੜੀ ਤੁਲਿ ਨ ਹੋਵਨੀ ਜੇ ਤਿਸੁ ਮਨਹੁ ਨ ਵੀਸਰਹਿ ॥੨੩॥ ਕੀੜੀ ਤੁਲਿ ਨ ਹੋਵਨੀ     ਜੇ ਤਿਸੁ ਮਨਹੁਂ     ਨ ਵੀਸਰਹਿਂ ॥੨੩॥ ਕੀੜੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਵੀ ਨਹੀ, ਜੇ ਤੂੰ ਉਸ ਕੀੜੀ ਦੇ ਮਨੋਂ ਨਾ ਵਿਸਰੇਂ।
ਅੰਤੁ ਨ ਸਿਫਤੀ ਕਹਣਿ ਨ ਅੰਤੁ ॥ ਅੰਤੁ ਨ ਸਿਫਤੀਂ     ਕਹਣਿ ਨ ਅੰਤੁ ॥
ਅੰਤੁ ਨ ਕਰਣੈ ਦੇਣਿ ਨ ਅੰਤੁ ॥ ਅੰਤੁ ਨ ਕਰਣੈ     ਦੇਣਿ ਨ ਅੰਤੁ ॥
ਅੰਤੁ ਨ ਵੇਖਣਿ ਸੁਣਣਿ ਨ ਅੰਤੁ ॥ ਅੰਤੁ ਨ ਵੇਖਣਿ     ਸੁਣਣਿ ਨ ਅੰਤੁ ॥
ਅੰਤੁ ਨ ਜਾਪੈ ਕਿਆ ਮਨਿ ਮੰਤੁ ॥ ਅੰਤੁ ਨ ਜਾਪੈ     ਕਿਆ ਮਨਿ ਮੰਤੁ ॥
ਅੰਤੁ ਨ ਜਾਪੈ ਕੀਤਾ ਆਕਾਰੁ ॥ ਅੰਤੁ ਨ ਜਾਪੈ     ਕੀਤਾ ਆਕਾਰੁ ॥
ਅੰਤੁ ਨ ਜਾਪੈ ਪਾਰਾਵਾਰੁ ॥ ਅੰਤੁ ਨ ਜਾਪੈ     ਪਾਰਾਵਾਰੁ ॥
ਅੰਤ ਕਾਰਣਿ ਕੇਤੇ ਬਿਲਲਾਹਿ ॥ ਅੰਤ ਕਾਰਣਿ     ਕੇਤੇ ਬਿਲਲਾਹਿਂ ॥
ਤਾ ਕੇ ਅੰਤ ਨ ਪਾਏ ਜਾਹਿ ॥ ਤਾ ਕੇ ਅੰਤ     ਨ ਪਾਏ ਜਾਹਿਂ ॥
ਏਹੁ ਅੰਤੁ ਨ ਜਾਣੈ ਕੋਇ ॥ ਏਹੁ ਅੰਤੁ     ਨ ਜਾਣੈ ਕੋਇ ॥
ਬਹੁਤਾ ਕਹੀਐ ਬਹੁਤਾ ਹੋਇ ॥ ਬਹੁਤਾ ਕਹੀਐ     ਬਹੁਤਾ ਹੋਇ ॥
ਵਡਾ ਸਾਹਿਬੁ ਊਚਾ ਥਾਉ ॥ ਵਡਾ ਸਾਹਿਬੁ     ਊਚਾ ਥਾਉਂ ॥
ਊਚੇ ਉਪਰਿ ਊਚਾ ਨਾਉ ॥ ਊਚੇ ਉਪਰਿ     ਊਚਾ ਨਾਉਂ ॥
ਏਵਡੁ ਊਚਾ ਹੋਵੈ ਕੋਇ ॥ ਏਵਡੁ ਊਚਾ     ਹੋਵੈ ਕੋਇ ॥
ਤਿਸੁ ਊਚੇ ਕਉ ਜਾਣੈ ਸੋਇ ॥ ਤਿਸੁ ਊਚੇ ਕਉ     ਜਾਣੈ ਸੋਇ ॥
ਜੇਵਡੁ ਆਪਿ ਜਾਣੈ ਆਪਿ ਆਪਿ ॥ ਜੇਵਡੁ ਆਪਿ     ਜਾਣੈ ਆਪਿ ਆਪਿ ॥
ਨਾਨਕ ਨਦਰੀ ਕਰਮੀ ਦਾਤਿ ॥੨੪॥ ਨਾਨਕ       ਨਦਰੀ ਕਰਮੀ ਦਾਤਿ ॥੨੪॥
ਬਹੁਤਾ ਕਰਮੁ ਲਿਖਿਆ ਨਾ ਜਾਇ ॥ ਬਹੁਤਾ ਕਰਮੁ     ਲਿਖਿਆ ਨਾ ਜਾਇ ॥
ਵਡਾ ਦਾਤਾ ਤਿਲੁ ਨ ਤਮਾਇ ॥ ਵਡਾ ਦਾਤਾ     ਤਿਲੁ ਨ ਤਮਾਇ ॥
ਕੇਤੇ ਮੰਗਹਿ ਜੋਧ ਅਪਾਰ ॥ ਕੇਤੇ     ਮੰਗਹਿ ਜੋਧ ਅਪਾਰ ॥
ਕੇਤਿਆ ਗਣਤ ਨਹੀ ਵੀਚਾਰੁ ॥ ਕੇਤਿਆ ਗਣਤ    ਨਹੀ ਵੀਚਾਰੁ ॥ ' ਕੇਤਿਆ ' ਪਦ ਦੇ ਅਗੇ ਅੱਗੇ ਕੋਈ ਭੀ ਸੰਬੰਧਕੀ ਪਦ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਲਈ ਇਸਦੀ ਨਾਸਕੀ ਧੁਨੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਕੇਤੇ ਖਪਿ ਤੁਟਹਿ ਵੇਕਾਰ ॥ ਕੇਤੇ     ਖਪਿ ਤੁਟਹਿਂ ਵੇਕਾਰ ॥
ਕੇਤੇ ਲੈ ਲੈ ਮੁਕਰੁ ਪਾਹਿ ॥ ਕੇਤੇ     ਲੈ ਲੈ ਮੁਕਰ ਪਾਹਿਂ ॥ ਮੁਕਰ ਪਦ ਨਾਲ ਲੁਪਤ ਸੰਬੰਧਕ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ( ੁ ) ਕੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕੇਤੇ ਮੂਰਖ ਖਾਹੀ ਖਾਹਿ ॥ ਕੇਤੇ     ਮੂਰਖ ਖਾਹੀ ਖਾਹਿਂ ॥
ਕੇਤਿਆ ਦੂਖ ਭੂਖ ਸਦ ਮਾਰ ॥ ਕੇਤਿਆਂ     ਦੂਖ ਭੂਖ ਸਦ ਮਾਰ ॥ ' ਕੇਤਿਆਂ ' ਨੂੰ ਸਦਾ ਦੁਖ ਅਤੇ ਭੁਖ ਦੀ ਮਾਰ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਥੇ ' ਕੇਤਿਆ ' ਪਦ ਅਗੇ ਸੰਬੰਧਕੀ ਪਦ ' ਨੂੰ ' ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਚਾਰਨ ਨਾਸਕੀ ਹੈ।
ਏਹਿ ਭਿ ਦਾਤਿ ਤੇਰੀ ਦਾਤਾਰ ॥ ਏਹਿ ਭਿ     ਦਾਤਿ ਤੇਰੀ     ਦਾਤਾਰ ॥
ਬੰਦਿ ਖਲਾਸੀ ਭਾਣੈ ਹੋਇ ॥ ਬੰਦਿ  ਖਲਾਸੀ   ਭਾਣੈ   ਹੋਇ ॥
ਹੋਰੁ ਆਖਿ ਨ ਸਕੈ ਕੋਇ ॥ ਹੋਰੁ     ਆਖਿ ਨ ਸਕੈ ਕੋਇ ॥
ਜੇ ਕੋ ਖਾਇਕੁ ਆਖਣਿ ਪਾਇ ॥ ਜੇ ਕੋ ਖਾਇਕੁ     ਆਖਣਿ ਪਾਇ ॥
ਓਹੁ ਜਾਣੈ ਜੇਤੀਆ ਮੁਹਿ ਖਾਇ ॥ ਓਹੁ ਜਾਣੈ     ਜੇਤੀਆ ਮੁਹਿਂ ਖਾਇ ॥
ਆਪੇ ਜਾਣੈ ਆਪੇ ਦੇਇ ॥ ਆਪੇ ਜਾਣੈ     ਆਪੇ ਦੇਇ ॥
ਆਖਹਿ ਸਿ ਭਿ ਕੇਈ ਕੇਇ ॥ ਆਖਹਿਂ     ਸਿ ਭਿ     ਕੇਈ ਕੇਇ ॥
ਜਿਸ ਨੋ ਬਖਸੇ ਸਿਫਤਿ ਸਾਲਾਹ ॥ ਜਿਸ ਨੋ ਬਖਸ਼ੇ     ਸਿਫਤਿ ਸਾਲਾਹ ॥
ਨਾਨਕ ਪਾਤਿਸਾਹੀ ਪਾਤਿਸਾਹੁ ॥੨੫॥ ਨਾਨਕ       ਪਾਤਿਸ਼ਾਹੀਂ ਪਾਤਿਸ਼ਾਹੁ ॥੨੫॥
ਅਮੁਲ ਗੁਣ ਅਮੁਲ ਵਾਪਾਰ ॥ ਅਮੁਲ ਗੁਣ     ਅਮੁਲ ਵਾਪਾਰ ॥
ਅਮੁਲ ਵਾਪਾਰੀਏ ਅਮੁਲ ਭੰਡਾਰ ॥ ਅਮੁਲ ਵਾਪਾਰੀਏ     ਅਮੁਲ ਭੰਡਾਰ ॥
ਅਮੁਲ ਆਵਹਿ ਅਮੁਲ ਲੈ ਜਾਹਿ ॥ ਅਮੁਲ ਆਵਹਿਂ     ਅਮੁਲ ਲੈ ਜਾਹਿਂ ॥
ਅਮੁਲ ਭਾਇ ਅਮੁਲਾ ਸਮਾਹਿ ॥ ਅਮੁਲ ਭਾਇ     ਅਮੁਲਾ ਸਮਾਹਿਂ ॥
ਅਮੁਲੁ ਧਰਮੁ ਅਮੁਲੁ ਦੀਬਾਣੁ ॥ ਅਮੁਲੁ ਧਰਮੁ     ਅਮੁਲੁ ਦੀਬਾਣੁ ॥
ਅਮੁਲੁ ਤੁਲੁ ਅਮੁਲੁ ਪਰਵਾਣੁ ॥ ਅਮੁਲੁ ਤੁਲੁ    ਅਮੁਲੁ ਪਰਵਾਣੁ ॥
ਅਮੁਲੁ ਬਖਸੀਸ ਅਮੁਲੁ ਨੀਸਾਣੁ ॥ ਅਮੁਲੁ ਬਖਸ਼ੀਸ਼    ਅਮੁਲੁ ਨੀਸ਼ਾਣੁ ॥ ' ਬਖਸੀਸ ' ਇਸਤ੍ਰੀ-ਲਿੰਗ ਹੈ, ਪ੍ਰੰਤੂ ' ਅਮੁਲੁ ' ਔਂਕੜ-ਅੰਤ ਹੈ?।ਨਿਯਮ ਤਹਿਤ ਜੇ ਨਾਂਵ ਨੂੰ ਔਂਕੜ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਨੂੰ ਭੀ ਔਂਕੜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਹੱਥ ਲਿਖਤ ਬੀੜਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਲਫ਼ਜ਼ ਨੂੰ ਔਂਕੜ ਨਹੀਂ।
ਅਮੁਲੁ ਕਰਮੁ ਅਮੁਲੁ ਫੁਰਮਾਣੁ ॥ ਅਮੁਲੁ ਕਰਮੁ    ਅਮੁਲੁ ਫੁਰਮਾਣੁ ॥
ਅਮੁਲੋ ਅਮੁਲੁ ਆਖਿਆ ਨ ਜਾਇ ॥ ਅਮੁਲੋ ਅਮੁਲੁ    ਆਖਿਆ ਨ ਜਾਇ ॥
ਆਖਿ ਆਖਿ ਰਹੇ ਲਿਵ ਲਾਇ ॥ ਆਖਿ ਆਖਿ    ਰਹੇਂ    ਲਿਵ ਲਾਇ ॥
ਆਖਹਿ ਵੇਦ ਪਾਠ ਪੁਰਾਣ ॥ ਆਖਹਿਂ     ਵੇਦ ਪਾਠ ਪੁਰਾਣ ॥
ਆਖਹਿ ਪੜੇ ਕਰਹਿ ਵਖਿਆਣ ॥ ਆਖਹਿਂ    ਪੜ੍ਹੇ ਕਰਹਿਂ ਵਖਿਆਣ ॥
ਆਖਹਿ ਬਰਮੇ ਆਖਹਿ ਇੰਦ ॥ ਆਖਹਿਂ ਬਰਮੇ    ਆਖਹਿਂ ਇੰਦ ॥
ਆਖਹਿ ਗੋਪੀ ਤੈ ਗੋਵਿੰਦ ॥ ਆਖਹਿਂ     ਗੋਪੀ ਤੈ ਗੋਵਿੰਦ ॥
ਆਖਹਿ ਈਸਰ ਆਖਹਿ ਸਿਧ ॥ ਆਖਹਿਂ ਈਸ਼ਰ    ਆਖਹਿਂ ਸਿਧ ॥
ਆਖਹਿ ਕੇਤੇ ਕੀਤੇ ਬੁਧ ॥ ਆਖਹਿਂ     ਕੇਤੇ ਕੀਤੇ ਬੁਧ ॥
ਆਖਹਿ ਦਾਨਵ ਆਖਹਿ ਦੇਵ ॥ ਆਖਹਿਂ ਦਾਨਵ    ਆਖਹਿਂ ਦੇਵ ॥
ਆਖਹਿ ਕੇਤੇ ਕੀਤੇ ਬੁਧ ॥ ਆਖਹਿਂ     ਕੇਤੇ ਕੀਤੇ ਬੁਧ ॥
ਆਖਹਿ ਸੁਰਿ ਨਰ ਮੁਨਿ ਜਨ ਸੇਵ ॥ ਆਖਹਿਂ     ਸੁਰਿ ਨਰ ਮੁਨਿ ਜਨ ਸੇਵ ॥
ਕੇਤੇ ਆਖਹਿ ਆਖਣਿ ਪਾਹਿ ॥ ਕੇਤੇ ਆਖਹਿਂ     ਆਖਣਿ ਪਾਹਿ ॥
ਕੇਤੇ ਕਹਿ ਕਹਿ ਉਠਿ ਉਠਿ ਜਾਹਿ ॥ ਕੇਤੇ     ਕਹਿ ਕਹਿ    ਉਠਿ ਉਠਿ ਜਾਹਿਂ ॥
ਏਤੇ ਕੀਤੇ ਹੋਰਿ ਕਰੇਹਿ ॥ ਏਤੇ ਕੀਤੇ    ਹੋਰਿ ਕਰੇਹਿਂ ॥ ਪਦ ' ਕਰੇਹਿ ' ਕਰਮਨੀ-ਵਾਚ ਹੈ।
ਤਾ ਆਖਿ ਨ ਸਕਹਿ ਕੇਈ ਕੇਇ ॥ ਤਾ     ਆਖਿ ਨ ਸਕਹਿਂ     ਕੇਈ ਕੇਇ ॥
ਜੇਵਡੁ ਭਾਵੈ ਤੇਵਡੁ ਹੋਇ ॥ ਜੇਵਡੁ ਭਾਵੈ    ਤੇਵਡੁ ਹੋਇ ॥
ਨਾਨਕ ਜਾਣੈ ਸਾਚਾ ਸੋਇ ॥ ਨਾਨਕ      ਜਾਣੈ ਸਾਚਾ ਸੋਇ ॥
ਜੇ ਕੋ ਆਖੈ ਬੋਲੁਵਿਗਾੜੁ ॥ ਜੇ ਕੋ ਆਖੈ    ਬੋਲੁਵਿਗਾੜੁ ॥
ਤਾ ਲਿਖੀਐ ਸਿਰਿ ਗਾਵਾਰਾ ਗਾਵਾਰੁ ॥੨੬॥ ਤਾ ਲਿਖੀਐ     ਸਿਰਿ ਗਾਵਾਰਾਂ ਗਾਵਾਰੁ ॥੨੬॥
ਸੋ ਦਰੁ ਕੇਹਾ ਸੋ ਘਰੁ ਕੇਹਾ ਜਿਤੁ ਬਹਿ ਸਰਬ ਸਮਾਲੇ ॥ ਸੋ ਦਰੁ ਕੇਹਾ     ਸੋ ਘਰੁ ਕੇਹਾ     ਜਿਤੁ ਬਹਿ     ਸਰਬ ਸਮਾਲੇਂ ॥
ਵਾਜੇ ਨਾਦ ਅਨੇਕ ਅਸੰਖਾ ਕੇਤੇ ਵਾਵਣਹਾਰੇ ॥ ਵਾਜੇ ਨਾਦ     ਅਨੇਕ ਅਸੰਖਾਂ ਕੇਤੇ ਵਾਵਣਹਾਰੇ ॥
ਕੇਤੇ ਰਾਗ ਪਰੀ ਸਿਉ ਕਹੀਅਨਿ ਕੇਤੇ ਗਾਵਣਹਾਰੇ ॥ ਕੇਤੇ ਰਾਗ     ਪਰੀ ਸਿਉ ਕਹੀਅਨਿ     ਕੇਤੇ ਗਾਵਣਹਾਰੇ ॥
ਗਾਵਹਿ ਤੁਹਨੋ ਪਉਣੁ ਪਾਣੀ ਬੈਸੰਤਰੁ ਗਾਵੈ ਰਾਜਾ ਧਰਮੁ ਦੁਆਰੇ ॥ ਗਾਵਹਿਂ ਤੁਹਨੋ     ਪਉਣੁ ਪਾਣੀ ਬੈਸੰਤਰੁ     ਗਾਵੈ ਰਾਜਾ ਧਰਮੁ     ਦੁਆਰੇ ॥
ਗਾਵਹਿ ਚਿਤੁ ਗੁਪਤੁ ਲਿਖਿ ਜਾਣਹਿ ਲਿਖਿ ਲਿਖਿ ਧਰਮੁ ਵੀਚਾਰੇ ॥ ਗਾਵਹਿਂ ਚਿਤੁ ਗੁਪਤੁ     ਲਿਖਿ ਜਾਣਹਿਂ     ਲਿਖਿ ਲਿਖਿ ਧਰਮੁ ਵੀਚਾਰੇ ॥
ਗਾਵਹਿ ਈਸਰੁ ਬਰਮਾ ਦੇਵੀ ਸੋਹਨਿ ਸਦਾ ਸਵਾਰੇ ॥ ਗਾਵਹਿਂ ਈਸਰੁ ਬਰਮਾ ਦੇਵੀ    ਸੋਹਨਿ ਸਦਾ ਸਵਾਰੇ ॥
ਗਾਵਹਿ ਇੰਦ ਇਦਾਸਣਿ ਬੈਠੇ ਦੇਵਤਿਆ ਦਰਿ ਨਾਲੇ ॥ ਗਾਵਹਿਂ ਇੰਦ ਇਦਾਸਣਿ ਬੈਠੇ    ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਰਿ ਨਾਲੇ ॥
ਗਾਵਹਿ ਸਿਧ ਸਮਾਧੀ ਅੰਦਰਿ ਗਾਵਨਿ ਸਾਧ ਵਿਚਾਰੇ ॥ ਗਾਵਹਿਂ ਸਿਧ ਸਮਾਧੀ ਅੰਦਰਿ    ਗਾਵਨਿ ਸਾਧ ਵਿਚਾਰੇ ॥
ਗਾਵਨਿ ਜਤੀ ਸਤੀ ਸੰਤੋਖੀ ਗਾਵਹਿ ਵੀਰ ਕਰਾਰੇ ॥ ਗਾਵਨਿ ਜਤੀ ਸਤੀ ਸੰਤੋਖੀ    ਗਾਵਹਿਂ ਵੀਰ ਕਰਾਰੇ ॥
ਗਾਵਨਿ ਪੰਡਿਤ ਪੜਨਿ ਰਖੀਸਰ ਜੁਗੁ ਜੁਗੁ ਵੇਦਾ ਨਾਲੇ ॥ ਗਾਵਨਿ ਪੰਡਿਤ ਪੜਨਿ ਰਖੀਸਰ    ਜੁਗੁ ਜੁਗੁ ਵੇਦਾਂ ਨਾਲੇ ॥
ਗਾਵਹਿ ਮੋਹਣੀਆ ਮਨੁ ਮੋਹਨਿ ਸੁਰਗਾ ਮਛ ਪਇਆਲੇ ॥ ਗਾਵਹਿਂ ਮੋਹਣੀਆਂ ਮਨੁ ਮੋਹਨਿ    ਸੁਰਗਾ ਮਛ ਪਇਆਲੇ ॥
ਗਾਵਨਿ ਰਤਨ ਉਪਾਏ ਤੇਰੇ ਅਠਸਠਿ ਤੀਰਥ ਨਾਲੇ ॥ ਗਾਵਨਿ ਰਤਨ ਉਪਾਏ ਤੇਰੇ    ਅਠਸਠਿ ਤੀਰਥ ਨਾਲੇ ॥
ਗਾਵਹਿ ਜੋਧ ਮਹਾਬਲ ਸੂਰਾ ਗਾਵਹਿ ਖਾਣੀ ਚਾਰੇ ॥ ਗਾਵਹਿਂ ਜੋਧ ਮਹਾਬਲ ਸੂਰਾ    ਗਾਵਹਿਂ ਖਾਣੀ ਚਾਰੇ ॥
ਗਾਵਹਿ ਖੰਡ ਮੰਡਲ ਵਰਭੰਡਾ ਕਰਿ ਕਰਿ ਰਖੇ ਧਾਰੇ ॥ ਗਾਵਹਿਂ ਖੰਡ ਮੰਡਲ ਵਰਭੰਡਾ    ਕਰਿ ਕਰਿ ਰਖੇ ਧਾਰੇ ॥
ਸੇਈ ਤੁਧੁਨੋ ਗਾਵਹਿ ਜੋ ਤੁਧੁ ਭਾਵਨਿ ਰਤੇ ਤੇਰੇ ਭਗਤ ਰਸਾਲੇ ॥ ਸੇਈ ਤੁਧੁਨੋ ਗਾਵਹਿਂ    ਜੋ ਤੁਧੁ ਭਾਵਨਿ    ਰਤੇ ਤੇਰੇ ਭਗਤ ਰਸਾਲੇ ॥
ਹੋਰਿ ਕੇਤੇ ਗਾਵਨਿ ਸੇ ਮੈ ਚਿਤਿ ਨ ਆਵਨਿ ਨਾਨਕੁ ਕਿਆ ਵੀਚਾਰੇ ॥ ਹੋਰਿ ਕੇਤੇ ਗਾਵਨਿ    ਸੇ ਮੈ ਚਿਤਿ ਨ ਆਵਨਿ    ਨਾਨਕੁ      ਕਿਆ ਵੀਚਾਰੇ ॥
ਸੋਈ ਸੋਈ ਸਦਾ ਸਚੁ ਸਾਹਿਬੁ ਸਾਚਾ ਸਾਚੀ ਨਾਈ ॥ ਸੋਈ ਸੋਈ    ਸਦਾ ਸਚੁ    ਸਾਹਿਬੁ ਸਾਚਾ    ਸਾਚੀ ਨਾਈਂ ॥
ਹੈ ਭੀ ਹੋਸੀ ਜਾਇ ਨ ਜਾਸੀ ਰਚਨਾ ਜਿਨਿ ਰਚਾਈ ॥ ਹੈ ਭੀ    ਹੋਸੀ    ਜਾਇ ਨ ਜਾਸੀ    ਰਚਨਾ ਜਿਨਿ ਰਚਾਈ ॥
ਰੰਗੀ ਰੰਗੀ ਭਾਤੀ ਕਰਿ ਕਰਿ ਜਿਨਸੀ ਮਾਇਆ ਜਿਨਿ ਉਪਾਈ ॥ ਰੰਗੀ ਰੰਗੀ ਭਾਤੀ ਕਰਿ ਕਰਿ    ਜਿਨਸੀ ਮਾਇਆ ਜਿਨਿ ਉਪਾਈ ॥
ਕਰਿ ਕਰਿ ਵੇਖੈ ਕੀਤਾ ਆਪਣਾ ਜਿਵ ਤਿਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ॥ ਕਰਿ ਕਰਿ ਵੇਖੈ ਕੀਤਾ ਆਪਣਾ    ਜਿਵ ਤਿਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ॥
ਜੋ ਤਿਸੁ ਭਾਵੈ ਸੋਈ ਕਰਸੀ ਹੁਕਮੁ ਨ ਕਰਣਾ ਜਾਈ ॥ ਜੋ ਤਿਸੁ ਭਾਵੈ    ਸੋਈ ਕਰਸੀ    ਹੁਕਮੁ ਨ ਕਰਣਾ ਜਾਈ ॥
ਸੋ ਪਾਤਿਸਾਹੁ ਸਾਹਾ ਪਾਤਿਸਾਹਿਬੁ ਨਾਨਕ ਰਹਣੁ ਰਜਾਈ ॥੨੭॥ ਸੋ ਪਾਤਿਸ਼ਾਹੁ    ਸ਼ਾਹਾਂ ਪਾਤਿਸਾਹਿਬੁ    ਨਾਨਕ      ਰਹਣੁ ਰਜ਼ਾਈ ॥੨੭॥
ਮੁੰਦਾ ਸੰਤੋਖੁ ਸਰਮੁ ਪਤੁ ਝੋਲੀ ਧਿਆਨ ਕੀ ਕਰਹਿ ਬਿਭੂਤਿ ॥ ਮੁੰਦਾਂ ਸੰਤੋਖੁ    ਸਰਮੁ ਪਤੁ ਝੋਲੀ    ਧਿਆਨ ਕੀ ਕਰਹਿਂ ਬਿਭੂਤਿ ॥
ਖਿੰਥਾ ਕਾਲੁ ਕੁਆਰੀ ਕਾਇਆ ਜੁਗਤਿ ਡੰਡਾ ਪਰਤੀਤਿ ॥ ਖਿੰਥਾ ਕਾਲੁ    ਕੁਆਰੀ ਕਾਇਆ ਜੁਗਤਿ    ਡੰਡਾ ਪਰਤੀਤਿ ॥
ਆਈ ਪੰਥੀ ਸਗਲ ਜਮਾਤੀ ਮਨਿ ਜੀਤੈ ਜਗੁ ਜੀਤੁ ॥ ਆਈ ਪੰਥੀ    ਸਗਲ ਜਮਾਤੀ    ਮਨਿ ਜੀਤੈ    ਜਗੁ ਜੀਤੁ ॥
ਆਦੇਸੁ ਤਿਸੈ ਆਦੇਸੁ ॥ ਆਦੇਸੁ    ਤਿਸੈ ਆਦੇਸੁ ॥
ਆਦਿ ਅਨੀਲੁ ਅਨਾਦਿ ਅਨਾਹਤਿ ਜੁਗੁ ਜੁਗੁ ਏਕੋ ਵੇਸੁ ॥੨੮॥ ਆਦਿ ਅਨੀਲੁ ਅਨਾਦਿ ਅਨਾਹਤਿ    ਜੁਗੁ ਜੁਗੁ ਏਕੋ ਵੇਸੁ ॥੨੮॥
ਭੁਗਤਿ ਗਿਆਨੁ ਦਇਆ ਭੰਡਾਰਣਿ ਘਟਿ ਘਟਿ ਵਾਜਹਿ ਨਾਦ ॥ ਭੁਗਤਿ ਗਿਆਨੁ    ਦਇਆ ਭੰਡਾਰਣਿ    ਘਟਿ ਘਟਿ ਵਾਜਹਿਂ ਨਾਦ ॥
ਆਪਿ ਨਾਥੁ ਨਾਥੀ ਸਭ ਜਾ ਕੀ ਰਿਧਿ ਸਿਧਿ ਅਵਰਾ ਸਾਦ ॥ ਆਪਿ ਨਾਥੁ    ਨਾਥੀ ਸਭ ਜਾ ਕੀ    ਰਿਧਿ ਸਿਧਿ ਅਵਰਾ ਸਾਦ ॥
ਸੰਜੋਗੁ ਵਿਜੋਗੁ ਦੁਇ ਕਾਰ ਚਲਾਵਹਿ ਲੇਖੇ ਆਵਹਿ ਭਾਗ ॥ ਸੰਜੋਗੁ ਵਿਜੋਗੁ ਦੁਇ    ਕਾਰ ਚਲਾਵਹਿਂ    ਲੇਖੇ ਆਵਹਿਂ ਭਾਗ ॥
ਆਦੇਸੁ ਤਿਸੈ ਆਦੇਸੁ ॥ ਆਦੇਸੁ    ਤਿਸੈ ਆਦੇਸੁ ॥
ਆਦਿ ਅਨੀਲੁ ਅਨਾਦਿ ਅਨਾਹਤਿ ਜੁਗੁ ਜੁਗੁ ਏਕੋ ਵੇਸੁ ॥੨੯॥ ਆਦਿ ਅਨੀਲੁ ਅਨਾਦਿ ਅਨਾਹਤਿ    ਜੁਗੁ ਜੁਗੁ ਏਕੋ ਵੇਸੁ ॥੨੯॥
ਏਕਾ ਮਾਈ ਜੁਗਤਿ ਵਿਆਈ ਤਿਨਿ ਚੇਲੇ ਪਰਵਾਣੁ ॥ ਏਕਾ ਮਾਈ    ਜੁਗਤਿ ਵਿਆਈ    ਤਿਨਿ ਚੇਲੇ ਪਰਵਾਣੁ ॥
ਇਕੁ ਸੰਸਾਰੀ ਇਕੁ ਭੰਡਾਰੀ ਇਕੁ ਲਾਏ ਦੀਬਾਣੁ ॥ ਇਕੁ ਸੰਸਾਰੀ    ਇਕੁ ਭੰਡਾਰੀ    ਇਕੁ ਲਾਏ ਦੀਬਾਣੁ ॥
ਜਿਵ ਤਿਸੁ ਭਾਵੈ ਤਿਵੈ ਚਲਾਵੈ ਜਿਵ ਹੋਵੈ ਫੁਰਮਾਣੁ ॥ ਜਿਵ ਤਿਸੁ ਭਾਵੈ    ਤਿਵੈ ਚਲਾਵੈ    ਜਿਵ ਹੋਵੈ ਫੁਰਮਾਣੁ ॥
ਓਹੁ ਵੇਖੈ ਓਨਾ ਨਦਰਿ ਨ ਆਵੈ ਬਹੁਤਾ ਏਹੁ ਵਿਡਾਣੁ ॥ ਓਹੁ ਵੇਖੈ    ਓਨ੍ਹਾਂ ਨਦਰਿ ਨ ਆਵੈ    ਬਹੁਤਾ ਏਹੁ ਵਿਡਾਣੁ ॥
ਆਦੇਸੁ ਤਿਸੈ ਆਦੇਸੁ ॥ ਆਦੇਸੁ    ਤਿਸੈ ਆਦੇਸੁ ॥
ਆਦਿ ਅਨੀਲੁ ਅਨਾਦਿ ਅਨਾਹਤਿ ਜੁਗੁ ਜੁਗੁ ਏਕੋ ਵੇਸੁ ॥੩੦॥ ਆਦਿ ਅਨੀਲੁ ਅਨਾਦਿ ਅਨਾਹਤਿ    ਜੁਗੁ ਜੁਗੁ ਏਕੋ ਵੇਸੁ ॥੩੦॥
ਆਸਣੁ ਲੋਇ ਲੋਇ ਭੰਡਾਰ ॥ ਆਸਣੁ ਲੋਇ ਲੋਇ ਭੰਡਾਰ ॥
ਜੋ ਕਿਛੁ ਪਾਇਆ ਸੁ ਏਕਾ ਵਾਰ ॥ ਜੋ ਕਿਛੁ ਪਾਇਆ    ਸੁ ਏਕਾ ਵਾਰ ॥
ਕਰਿ ਕਰਿ ਵੇਖੈ ਸਿਰਜਣਹਾਰੁ ॥ ਕਰਿ ਕਰਿ ਵੇਖੈ    ਸਿਰਜਣਹਾਰੁ ॥
ਨਾਨਕ ਸਚੇ ਕੀ ਸਾਚੀ ਕਾਰ ॥ ਨਾਨਕ      ਸਚੇ ਕੀ ਸਾਚੀ ਕਾਰ ॥
ਆਦੇਸੁ ਤਿਸੈ ਆਦੇਸੁ ॥ ਆਦੇਸੁ    ਤਿਸੈ ਆਦੇਸੁ ॥
ਆਦਿ ਅਨੀਲੁ ਅਨਾਦਿ ਅਨਾਹਤਿ ਜੁਗੁ ਜੁਗੁ ਏਕੋ ਵੇਸੁ ॥੩੧॥ ਆਦਿ ਅਨੀਲੁ ਅਨਾਦਿ ਅਨਾਹਤਿ    ਜੁਗੁ ਜੁਗੁ ਏਕੋ ਵੇਸੁ ॥੩੧॥
ਇਕ ਦੂ ਜੀਭੌ ਲਖ ਹੋਹਿ ਲਖ ਹੋਵਹਿ ਲਖ ਵੀਸ ॥ ਇਕ ਦੂ ਜੀਭੌਂ    ਲਖ ਹੋਹਿਂ    ਲਖ ਹੋਵਹਿਂ    ਲਖ ਵੀਸ ॥
ਲਖੁ ਲਖੁ ਗੇੜਾ ਆਖੀਅਹਿ ਏਕੁ ਨਾਮੁ ਜਗਦੀਸ ॥ ਲਖੁ ਲਖੁ ਗੇੜਾ ਆਖੀਅਹਿਂ    ਏਕੁ ਨਾਮੁ ਜਗਦੀਸ ॥
ਏਤੁ ਰਾਹਿ ਪਤਿ ਪਵੜੀਆ ਚੜੀਐ ਹੋਇ ਇਕੀਸ ॥ ਏਤੁ ਰਾਹਿ    ਪਤਿ ਪਵੜੀਆਂ    ਚੜੀਐ ਹੋਇ ਇਕੀਸ ॥
ਸੁਣਿ ਗਲਾ ਆਕਾਸ ਕੀ ਕੀਟਾ ਆਈ ਰੀਸ ॥ ਸੁਣਿ ਗਲਾਂ ਆਕਾਸ਼ ਕੀ    ਕੀਟਾਂ ਆਈ ਰੀਸ ॥
ਨਾਨਕ ਨਦਰੀ ਪਾਈਐ ਕੂੜੀ ਕੂੜੈ ਠੀਸ ॥੩੨॥ ਨਾਨਕ      ਨਦਰੀ ਪਾਈਐ    ਕੂੜੀ ਕੂੜੈ ਠੀਸ ॥੩੨॥
ਆਖਣਿ ਜੋਰੁ ਚੁਪੈ ਨਹ ਜੋਰੁ ॥ ਆਖਣਿ ਜ਼ੋਰੁ    ਚੁਪੈ ਨਹ ਜ਼ੋਰੁ ॥
ਜੋਰੁ ਨ ਮੰਗਣਿ ਦੇਣਿ ਨ ਜੋਰੁ ॥ ਜ਼ੋਰੁ ਨ ਮੰਗਣਿ     ਦੇਣਿ ਨ ਜ਼ੋਰੁ ॥
ਜੋਰੁ ਨ ਜੀਵਣਿ ਮਰਣਿ ਨਹ ਜੋਰੁ ॥ ਜ਼ੋਰੁ ਨ ਜੀਵਣਿ     ਮਰਣਿ ਨਹ ਜ਼ੋਰੁ ॥
ਜੋਰੁ ਨ ਰਾਜਿ ਮਾਲਿ ਮਨਿ ਸੋਰੁ ॥ ਜ਼ੋਰੁ ਨ ਰਾਜਿ ਮਾਲਿ ਮਨਿ ਸ਼ੋਰੁ ॥
ਜੋਰੁ ਨ ਸੁਰਤੀ ਗਿਆਨਿ ਵੀਚਾਰਿ ॥ ਜ਼ੋਰੁ ਨ     ਸੁਰਤੀ ਗਿਆਨਿ ਵੀਚਾਰਿ ॥
ਜੋਰੁ ਨ ਜੁਗਤੀ ਛੁਟੈ ਸੰਸਾਰੁ ॥ ਜ਼ੋਰੁ ਨ ਜੁਗਤੀ     ਛੁਟੈ ਸੰਸਾਰੁ ॥
ਜਿਸੁ ਹਥਿ ਜੋਰੁ ਕਰਿ ਵੇਖੈ ਸੋਇ ॥ ਜਿਸੁ ਹਥਿ ਜ਼ੋਰੁ     ਕਰਿ ਵੇਖੈ ਸੋਇ ॥
ਨਾਨਕ ਉਤਮੁ ਨੀਚੁ ਨ ਕੋਇ ॥੩੩॥ ਨਾਨਕ       ਉਤਮੁ ਨੀਚੁ ਨ ਕੋਇ ॥੩੩॥
ਰਾਤੀ ਰੁਤੀ ਥਿਤੀ ਵਾਰ ॥ ਰਾਤੀਂ     ਰੁਤੀਂ     ਥਿਤੀਂ     ਵਾਰ ॥
ਪਵਣ ਪਾਣੀ ਅਗਨੀ ਪਾਤਾਲ ॥ ਪਵਣ     ਪਾਣੀ     ਅਗਨੀ     ਪਾਤਾਲ ॥
ਤਿਸੁ ਵਿਚਿ ਧਰਤੀ ਥਾਪਿ ਰਖੀ ਧਰਮ ਸਾਲ ॥ ਤਿਸੁ ਵਿਚਿ    ਧਰਤੀ ਥਾਪਿ ਰਖੀ     ਧਰਮ ਸ਼ਾਲ ॥
ਤਿਸੁ ਵਿਚਿ ਜੀਅ ਜੁਗਤਿ ਕਿ ਰੰਗ॥ ਤਿਸੁ ਵਿਚਿ    ਜੀਅ ਜੁਗਤਿ ਕਿ ਰੰਗ॥
ਤਿਨ ਕੇ ਨਾਮ ਅਨੇਕ ਅਨੰਤ ॥ ਤਿਨ ਕੇ ਨਾਮ   ਅਨੇਕ ਅਨੰਤ ॥
ਕਰਮੀ ਕਰਮੀ ਹੋਇ ਵੀਚਾਰੁ ॥ ਕਰਮੀਂ ਕਰਮੀਂ   ਹੋਇ ਵੀਚਾਰੁ ॥
ਸਚਾ ਆਪਿ ਸਚਾ ਦਰਬਾਰੁ ॥ ਸਚਾ ਆਪਿ   ਸਚਾ ਦਰਬਾਰੁ ॥
ਤਿਥੈ ਸੋਹਨਿ ਪੰਚ ਪਰਵਾਣੁ ॥ ਤਿਥੈ ਸੋਹਨਿ   ਪੰਚ ਪਰਵਾਣੁ ॥
ਨਦਰੀ ਕਰਮਿ ਪਵੈ ਨੀਸਾਣੁ ॥ ਨਦਰੀ ਕਰਮਿ   ਪਵੈ ਨੀਸ਼ਾਣੁ ॥
ਕਚ ਪਕਾਈ ਓਥੈ ਪਾਇ ॥ ਕਚ ਪਕਾਈ   ਓਥੈ ਪਾਇ ॥
ਨਾਨਕ ਗਇਆ ਜਾਪੈ ਜਾਇ ॥੩੪॥ ਨਾਨਕ       ਗਇਆਂ ਜਾਪੈ ਜਾਇ ॥੩੪॥
ਧਰਮ ਖੰਡ ਕਾ ਏਹੋ ਧਰਮੁ ॥ ਧਰਮ ਖੰਡ ਕਾ     ਏਹੋ ਧਰਮੁ ॥
ਗਿਆਨ ਖੰਡ ਕਾ ਆਖਹੁ ਕਰਮੁ ॥ ਗਿਆਨ ਖੰਡ ਕਾ     ਆਖਹੁ ਕਰਮੁ ॥
ਕੇਤੇ ਪਵਣ ਪਾਣੀ ਵੈਸੰਤਰ ਕੇਤੇ ਕਾਨ ਮਹੇਸ ॥ ਕੇਤੇ ਪਵਣ ਪਾਣੀ ਵੈਸੰਤਰ     ਕੇਤੇ ਕਾਨ ਮਹੇਸ਼ ॥
ਕੇਤੇ ਬਰਮੇ ਘਾੜਤਿ ਘੜੀਅਹਿ ਰੂਪ ਰੰਗ ਕੇ ਵੇਸ ॥ ਕੇਤੇ ਬਰਮੇ     ਘਾੜਤਿ ਘੜੀਅਹਿਂ ਰੂਪ ਰੰਗ ਕੇ ਵੇਸ ॥
ਕੇਤੀਆ ਕਰਮ ਭੂਮੀ ਮੇਰ ਕੇਤੇ ਕੇਤੇ ਧੂ ਉਪਦੇਸ ॥ ਕੇਤੀਆਂ ਕਰਮ ਭੂਮੀ     ਮੇਰ ਕੇਤੇ    ਕੇਤੇ ਧੂ ਉਪਦੇਸ਼ ॥ ' ਕੇਤੀਆ ' ਕਰਮ ਭੂਮੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਚਾਰਨ ਨਾਸਕੀ ਹੈ
ਕੇਤੇ ਇੰਦ ਚੰਦ ਸੂਰ ਕੇਤੇ ਕੇਤੇ ਮੰਡਲ ਦੇਸ ॥ ਕੇਤੇ ਇੰਦ    ਚੰਦ ਸੂਰ ਕੇਤੇ     ਕੇਤੇ ਮੰਡਲ ਦੇਸ ॥
ਕੇਤੇ ਸਿਧ ਬੁਧ ਨਾਥ ਕੇਤੇ ਕੇਤੇ ਦੇਵੀ ਵੇਸ ॥ ਕੇਤੇ ਸਿਧ    ਬੁਧ    ਨਾਥ ਕੇਤੇ    ਕੇਤੇ ਦੇਵੀ ਵੇਸ ॥
ਕੇਤੇ ਦੇਵ ਦਾਨਵ ਮੁਨਿ ਕੇਤੇ ਕੇਤੇ ਰਤਨ ਸਮੁੰਦ ॥ ਕੇਤੇ ਦੇਵ ਦਾਨਵ ਮੁਨਿ ਕੇਤੇ    ਕੇਤੇ ਰਤਨ ਸਮੁੰਦ ॥
ਕੇਤੀਆ ਖਾਣੀ ਕੇਤੀਆ ਬਾਣੀ ਕੇਤੇ ਪਾਤ ਨਰਿੰਦ ॥ ਕੇਤੀਆਂ ਖਾਣੀ    ਕੇਤੀਆਂ ਬਾਣੀ    ਕੇਤੇ ਪਾਤ ਨਰਿੰਦ ॥
ਕੇਤੀਆ ਸੁਰਤੀ ਸੇਵਕ ਕੇਤੇ ਨਾਨਕ ਅੰਤੁ ਨ ਅੰਤੁ ॥੩੫॥ ਕੇਤੀਆਂ ਸੁਰਤੀਂ     ਸੇਵਕ ਕੇਤੇ    ਨਾਨਕ       ਅੰਤੁ ਨ ਅੰਤੁ ॥੩੫॥
ਗਿਆਨ ਖੰਡ ਮਹਿ ਗਿਆਨੁ ਪਰਚੰਡੁ ॥ ਗਿਆਨ ਖੰਡ ਮਹਿ     ਗਿਆਨੁ ਪਰਚੰਡੁ ॥
ਤਿਥੈ ਨਾਦ ਬਿਨੋਦ ਕੋਡ ਅਨੰਦੁ ॥ ਤਿਥੈ     ਨਾਦ ਬਿਨੋਦ ਕੋਡ ਅਨੰਦੁ ॥
ਸਰਮ ਖੰਡ ਕੀ ਬਾਣੀ ਰੂਪੁ ॥ ਸਰਮ ਖੰਡ ਕੀ ਬਾਣੀ     ਰੂਪੁ ॥
ਤਿਥੈ ਘਾੜਤਿ ਘੜੀਐ ਬਹੁਤੁ ਅਨੂਪੁ ॥ ਤਿਥੈ ਘਾੜਤਿ ਘੜੀਐ ਬਹੁਤੁ ਅਨੂਪੁ ॥
ਤਾ ਕੀਆ ਗਲਾ ਕਥੀਆ ਨਾ ਜਾਹਿ ॥ ਤਾ ਕੀਆਂ ਗਲਾਂ     ਕਥੀਆਂ ਨਾ ਜਾਹਿਂ ॥
ਜੇ ਕੋ ਕਹੈ ਪਿਛੈ ਪਛੁਤਾਇ ॥ ਜੇ ਕੋ ਕਹੈ     ਪਿਛੈ ਪਛੁਤਾਇ ॥
ਤਿਥੈ ਘੜੀਐ ਸੁਰਤਿ ਮਤਿ ਮਨਿ ਬੁਧਿ ॥ ਤਿਥੈ ਘੜੀਐ     ਸੁਰਤਿ ਮਤਿ ਮਨਿ ਬੁਧਿ ॥
ਤਿਥੈ ਘੜੀਐ ਸੁਰਾ ਸਿਧਾ ਕੀ ਸੁਧਿ ॥੩੬॥ ਤਿਥੈ ਘੜੀਐ     ਸੁਰਾਂ ਸਿਧਾਂ ਕੀ ਸੁਧਿ ॥੩੬॥
ਕਰਮ ਖੰਡ ਕੀ ਬਾਣੀ ਜੋਰੁ ॥ ਕਰਮ ਖੰਡ ਕੀ ਬਾਣੀ     ਜ਼ੋਰੁ ॥
ਤਿਥੈ ਹੋਰੁ ਨ ਕੋਈ ਹੋਰੁ ॥ ਤਿਥੈ     ਹੋਰੁ ਨ ਕੋਈ ਹੋਰੁ ॥
ਤਿਥੈ ਜੋਧ ਮਹਾਬਲ ਸੂਰ ॥ ਤਿਥੈ     ਜੋਧ ਮਹਾਂਬਲ ਸੂਰ ॥
ਤਿਨ ਮਹਿ ਰਾਮੁ ਰਹਿਆ ਭਰਪੂਰ ॥ ਤਿਨ ਮਹਿਂ     ਰਾਮੁ ਰਹਿਆ ਭਰਪੂਰ ॥ ' ਭਰਪੂਰੁ ' ਇਕ-ਵਚਨ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਤਿਥੈ ਸੀਤੋ ਸੀਤਾ ਮਹਿਮਾ ਮਾਹਿ ॥ ਤਿਥੈ     ਸੀਤੋ ਸੀਤਾ     ਮਹਿਮਾਂ ਮਾਹਿਂ ॥
ਤਾ ਕੇ ਰੂਪ ਨ ਕਥਨੇ ਜਾਹਿ ॥ ਤਾ ਕੇ ਰੂਪ     ਨ ਕਥਨੇ ਜਾਹਿਂ ॥ 'ਤਾ ' ਪੜਨਾਂਵ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਚਾਰਨ ਨਾਸਕੀ ਨਹੀਂ।
ਨਾ ਓਹਿ ਮਰਹਿ ਨ ਠਾਗੇ ਜਾਹਿ ॥ ਨਾ ਓਹਿ ਮਰਹਿਂ     ਨ ਠਾਗੇ ਜਾਹਿਂ ॥
ਜਿਨ ਕੈ ਰਾਮੁ ਵਸੈ ਮਨ ਮਾਹਿ ॥ ਜਿਨ ਕੈ     ਰਾਮੁ ਵਸੈ ਮਨ ਮਾਹਿਂ ॥
ਤਿਥੈ ਭਗਤ ਵਸਹਿ ਕੇ ਲੋਅ ॥ ਤਿਥੈ     ਭਗਤ ਵਸਹਿਂ     ਕੇ ਲੋਅ ॥
ਕਰਹਿ ਅਨੰਦੁ ਸਚਾ ਮਨਿ ਸੋਇ ॥ ਕਰਹਿਂ ਅਨੰਦੁ     ਸਚਾ ਮਨਿ ਸੋਇ ॥
ਸਚ ਖੰਡਿ ਵਸੈ ਨਿਰੰਕਾਰੁ ॥ ਸਚ ਖੰਡਿ     ਵਸੈ ਨਿਰੰਕਾਰੁ ॥
ਕਰਿ ਕਰਿ ਵੇਖੈ ਨਦਰਿ ਨਿਹਾਲ ॥ ਕਰਿ ਕਰਿ ਵੇਖੈ     ਨਦਰਿ ਨਿਹਾਲ ॥
ਤਿਥੈ ਖੰਡ ਮੰਡਲ ਵਰਭੰਡ ॥ ਤਿਥੈ     ਖੰਡ ਮੰਡਲ ਵਰਭੰਡ ॥
ਜੇ ਕੋ ਕਥੈ ਤ ਅੰਤ ਨ ਅੰਤ ॥ ਜੇ ਕੋ ਕਥੈ     ਤ ਅੰਤ ਨ ਅੰਤ ॥
ਤਿਥੈ ਲੋਅ ਲੋਅ ਆਕਾਰ ॥ ਤਿਥੈ     ਲੋਅ ਲੋਅ ਆਕਾਰ ॥
ਜਿਵ ਜਿਵ ਹੁਕਮੁ ਤਿਵੈ ਤਿਵ ਕਾਰ ॥ ਜਿਵ ਜਿਵ ਹੁਕਮੁ     ਤਿਵੈਂ ਤਿਂਵ ਕਾਰ ॥
ਵੇਖੈ ਵਿਗਸੈ ਕਰਿ ਵੀਚਾਰੁ ॥ ਵੇਖੈ ਵਿਗਸੈ     ਕਰਿ ਵੀਚਾਰੁ ॥
ਨਾਨਕ ਕਥਨਾ ਕਰੜਾ ਸਾਰੁ ॥੩੭॥ ਨਾਨਕ       ਕਥਨਾ ਕਰੜਾ ਸਾਰੁ ॥੩੭॥
ਜਤੁ ਪਾਹਾਰਾ ਧੀਰਜੁ ਸੁਨਿਆਰੁ ॥ ਜਤੁ ਪਾਹਾਰਾ     ਧੀਰਜੁ ਸੁਨਿਆਰੁ ॥
ਅਹਰਣਿ ਮਤਿ ਵੇਦੁ ਹਥੀਆਰੁ ॥ ਅਹਰਣਿ ਮਤਿ     ਵੇਦੁ ਹਥੀਆਰੁ ॥
ਭਉ ਖਲਾ ਅਗਨਿ ਤਪ ਤਾਉ ॥ ਭਉ ਖਲਾ     ਅਗਨਿ ਤਪ ਤਾਉ ॥
ਭਾਂਡਾ ਭਾਉ ਅੰਮ੍ਰਿਤੁ ਤਿਤੁ ਢਾਲਿ ॥ ਭਾਂਡਾ ਭਾਉ     ਅੰਮ੍ਰਿਤੁ ਤਿਤੁ ਢਾਲਿ ॥
ਘੜੀਐ ਸਬਦੁ ਸਚੀ ਟਕਸਾਲ ॥ ਘੜੀਐ ਸ਼ਬਦੁ     ਸਚੀ ਟਕਸਾਲ ॥
ਜਿਨ ਕਉ ਨਦਰਿ ਕਰਮੁ ਤਿਨ ਕਾਰ ॥ ਜਿਨ ਕਉ     ਨਦਰਿ ਕਰਮੁ     ਤਿਨ ਕਾਰ ॥
ਨਾਨਕ ਨਦਰੀ ਨਦਰਿ ਨਿਹਾਲ ॥੩੮॥ ਨਾਨਕ       ਨਦਰੀ ਨਦਰਿ ਨਿਹਾਲ ॥੩੮॥
ਸਲੋਕੁ ॥ ਸਲੋਕੁ ॥
ਪਵਣੁ ਗੁਰੂ ਪਾਣੀ ਪਿਤਾ ਮਾਤਾ ਧਰਤਿ ਮਹਤੁ ॥ ਪਵਣੁ ਗੁਰੂ     ਪਾਣੀ ਪਿਤਾ     ਮਾਤਾ ਧਰਤਿ ਮਹਤੁ ॥
ਦਿਵਸੁ ਰਾਤਿ ਦੁਇ ਦਾਈ ਦਾਇਆ ਖੇਲੈ ਸਗਲ ਜਗਤੁ ॥ ਦਿਵਸੁ ਰਾਤਿ ਦੁਇ     ਦਾਈ ਦਾਇਆ ਖੇਲੈ ਸਗਲ ਜਗਤੁ ॥
ਚੰਗਿਆਈਆ ਬੁਰਿਆਈਆ ਵਾਚੈ ਧਰਮੁ ਹਦੂਰਿ ॥ ਚੰਗਿਆਈਆਂ ਬੁਰਿਆਈਆਂ     ਵਾਚੈ ਧਰਮੁ ਹਦੂਰਿ ॥
ਕਰਮੀ ਆਪੋ ਆਪਣੀ ਕੇ ਨੇੜੈ ਕੇ ਦੂਰਿ ॥ ਕਰਮੀ ਆਪੋ ਆਪਣੀ     ਕੇ ਨੇੜੈ ਕੇ ਦੂਰਿ ॥
ਜਿਨੀ ਨਾਮੁ ਧਿਆਇਆ ਗਏ ਮਸਕਤਿ ਘਾਲਿ ॥ ਜਿਨ੍ਹੀਂ ਨਾਮੁ ਧਿਆਇਆ     ਗਏ ਮਸ਼ੱਕਤਿ ਘਾਲਿ ॥
ਨਾਨਕ ਤੇ ਮੁਖ ਉਜਲੇ ਕੇਤੀ ਛੁਟੀ ਨਾਲਿ ॥੧॥ ਨਾਨਕ       ਤੇ ਮੁਖ ਉਜਲੇ     ਕੇਤੀ ਛੁਟੀ ਨਾਲਿ ॥੧॥ ' ਮੁਖ ਉਜਲੇ ' = ਸੁਰਖੁਰੂ ਹੋ ਗਏ, ਸਮਾਸੀ ਪਦ ਹਨ; ਨਾਨਕ ! ਉਹ ਜੀਵ ਸੁਰਖੁਰੂ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਵੀ ਸੁਰਖੁਰੂ ਹੋ ਗਏ।

Back to previous page

Akali Singh Services, History | Sikhism | Sikh Youth Camp | Punjabi and Gurbani Grammar | Home